To, w jaki sposób mówimy, wpływa na to, jak jesteśmy odbierani. Ważniejszy od wypowiadanych słów w komunikacji z drugą osobą jest głos. Dźwięk, tempo, wysokość, natężenie, barwa, chrząkanie, czy wtrącenia są równie ważne dla słuchających, jak sens wypowiadanych zdań. Wyraźna mowa jest bezcennym atutem podczas wystąpień, na przykład przed komisją egzaminacyjną.

Nie każdy obdarzony jest  mocnym i melodyjnym głosem, nie każdy mówi wyraźnie i z odpowiednią szybkością, ale każdy może swój głos ćwiczyć. Świadoma praca nad głosem jest bardzo ważna zwłaszcza dla osób, które widzą, że ze względu na to, jak mówią, wiele tracą w różnych sytuacjach życiowych. Praca nad głosem jest również istotna dla przyszłych dziennikarzy, nauczycieli, prezenterów, prawników, aktorów czy polityków, jak i maturzystów oraz studentów.

Co trzeba wiedzieć, aby poprawić wypowiedzi ustne pod kątem technicznym i jak ćwiczyć głos?

Warto na początek uzmysłowić sobie, że w skład narządów, które uczestniczą w wytwarzaniu dźwięków mowy wchodzą: układ oddechowy układ fonacyjny i układ artykulacyjny. Ćwiczenia nad głosem można więc podzielić na kategorie obejmujące poszczególne układy.

Ćwiczenia oddechowe

Ćwiczenia oddechowe mają na celu m.in. wyrobienie: prawidłowego oddechu przeponowego, głębokiego wdechu i możliwie najdłużej trwającego wydechu, wypowiadanie dłuższych fraz bez wysiłku, oszczędnego gospodarowania zasobem powietrza, odpowiednie frazowanie. Przykładowe ćwiczenia:

  • Połóż się na plecach na twardym podłożu i połóż książkę na brzuchu. Wykonaj wdech ustami i nosem tak, by książka uniosła się. Zatrzymaj na chwilę książkę w najwyższym punkcie. Wykonaj wolny wydech tak, aby książka płynnie obniżała się. Powtórz ćwiczenie, wymawiając wydłużoną głoskę fff lub sss.
  • Stań na lekko rozstawionych nogach. Obejmij dłońmi boki klatki piersiowej na wysokości dolnej części. Wykonaj szybki, pełen wdech ustami i nosem rozsuwając żebra w bok z jednoczesnym wysunięciem brzucha. Na jednym wydechu, aktywnie artykulacyjnie: policz do 10, a potem do 15 lub powiedz dni tygodnia najpierw raz, a potem dwa razy.

Ćwiczenia fonacji

Fonacja nazywana inaczej dźwięcznością związana jest z z pracą więzadeł głosowych. Głoski wymawiane z wymuszeniem drgań więzadeł przy produkcji dźwięku nazywane są głoskami dźwięcznymi, natomiast wymawiane bez ich drgania nazywane są głoskami bezdźwięcznymi.  Ćwiczenia fonacji maja na celu nakierowanie głosu na "maskę”, czyli na sklepienie podniebienia twardego, w celu uzyskania maksimum rezonansu. W ten sposób głos ma pełniejszą barwę, jest mocny i wydobywany bez wysiłku. Ćwiczenia fonacyjne to np.

  • „mormorando” – ciche mruczenie przez nos „m”
  • wypowiadanie sylab: mma mme mmy mmi mmo mmu, amm emm ymm imm omm umm, mmam mmem mmym mmim mmom mmum
  • wymawianie długo samogłoski „a” z jednoczesnym kierowaniem głosu na podniebienie twarde
  • wymawianie szeptem dowolnego zdania ze stopniowym zwiększeniem siły głosu

Ćwiczenia artykulacji, dykcji i akcentu

Artykulacja to przekształcanie dźwięku tworzonego w jamie krtaniowej na zrozumiałą mowę. Tutaj dźwięk otrzymuje ostateczny kształt. Ćwiczenia dykcji mają na celu osiągnięcie odpowiedniego tempa mowy oraz wyrazistej wymowy samogłosek i spółgłosek oraz odpowiedniego tempa mowy. Ćwiczenia artykulacyjne polegają głównie na:

  • wygłaszaniu odpowiednich wierszy lub fragmentów tekstu;
  • wypowiadaniu „łamańców językowych” np. „bez ochoty niespore roboty”, „pamiętaj, dochodzie, żyć z rozchodem w zgodzie”, „młodość płochość, starość nie radość”, „Józek, Kluzek, napraw wózek, uprządź nici na powrózek”, „stół z powyłamywanymi nogami”, „kruk przy kruku tkwi na bruku”.

Powyższe ćwiczenia to tylko przykłady. Osoby, które chciałyby popracować więcej, znajdą na rynku publikacje wraz z nagraniami do pracy nad głosem. Z literatury na ten temat można poszukać w bibliotece np.: „Poznaj swój głos” Anety Łastik, „Mówię i śpiewam świadomie. Podręcznik do emisji głosu, Bogumiły Tarasiewicz, czy „Głośno i wyraźnie. 9 lekcji dobrego mówienia” Bogumiły Toczyńskiej.

Pomocne mogą okazać się również filmiki z YouTube. Ćwiczcie głos, bo odpowiednie operowanie nim na pewno zaprocentuje w przyszłości i spowoduje większą pewność siebie.