Judo uczy zachowań społecznych
Judo uczy zachowań społecznych - dr Marek Borowski, Dziekan Wydziału Pedagogicznego Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica, Filii w Wyszkowie
W ujęciu struktury społecznej należy zauważyć, że trening judo uczy i przygotowuje młodych ludzi najpierw do możliwości poruszania się w sformalizowanych strukturach społecznych. Od początku pokazana jest na treningu pewna struktura społeczna.
Nauka jej zaczyna się od zbiórki na treningu. Nie jest to zwykłe przywitanie się kolegów na ulicy, czy sali gimnastycznej. W judo występuje określony ład i porządek. Na zbiórkę, czyli przywitanie się przed treningiem, zawsze zaprasza trener prowadzący zajęcia. Osoba najstarsza stopniem, autorytet w dziedzinie judo. Młodzież uczy się, nabiera nawyku, że to osoba starsza ma ich do określonego zachowania poprosić czy też nakazać np. to starsza osoba wyciąga rękę do przywitanie, a nie młody człowiek. Należy też podkreślić fakt, że tylko trener daje znak na zbiórkę przed i na koniec treningu nikt inny. Można porównać te zachowania do postępowania w trakcie późniejszej pracy zawodowej, w której również będą osoby starsze tak wiekiem jak i wyższym stanowiskiem, w stosunku do których będzie konieczne stosowne zachowanie.
W trakcie zbiórki wszyscy siadają wg stopni oraz wieku. Dzięki takiemu postępowaniu młodzież uczy się szacunku do starszych. Jednocześnie sama zbiórka pokazuje młodemu adeptowi, że może osiągnąć tyle samo co jego starsi koledzy dzięki ciężkiej pracy i wytrwałości w dążeniu do celu. A zatem sama zbiórka na rozpoczęcie treningu pokazuje w jaki sposób funkcjonuje ta mała grupa społeczna i jakie tworzy mini struktury. W następstwie tej nauki młody człowiek przenosi takie postępowanie na np. na firmę, gdzie też występują odprawy codzienne - można porównać to do zbiórki oraz struktura zaawansowania w pracy. Walorem ponad przeciętnym, który już nie jest aż tak oczywisty w życiu codziennym jest zbiórka na koniec treningu. W czasie niej dziękujemy trenerowi za poprowadzenie treningu, za przekazaną nam swoją wiedzę. Jeżeli nie nauczymy młodych ludzi dziękować innym za włożony wkład w pracę to w następstwie otrzymujemy system pracy pozbawiony empatii w stosunku do innych i nakierowany na maksymalne wykorzystanie zdolności człowieka i odtrącenie go, wyrzucenie jak zbędną rzecz z organizacji. Takie postępowanie jest degradacyjne dla każdego człowieka i może w dłuższej perspektywie prowadzić do patologii społecznej. Edukacyjny charakter judo w tym zakresie jest nie do podważenia a na pewno do głębokiego przemyślenia, że to nie tylko sport, ale dużo większy przekaz sposobów zachowań w społeczeństwie.
Kolejnym elementem edukacyjnym judo jest komunikacja interpersonalna. W czasie treningu jak mówi trener nikt nie zabiera głosu, nie przerywa się trenerowi. Takie zachowania uczą młodych ludzi, że w trakcie rozmowy wysłuchajmy drugą stronę, nie przerywajmy w pół zdania, bo możemy stracić możliwość zdobycia ważnej wiadomości lub co gorsza, bardzo źle ocenić drugiego człowieka. Judo w tym aspekcie komunikacji interpersonalnej uczy również zadawania pytań w konkretnym temacie. Rozmawiamy o konkretnej technice, a nie o wszystkim. Każdy z trenujących wie co umie oraz z czym ma trudności i w tym obszarze pyta trenera. W strukturze społecznych zachowań będzie miało to niebagatelne znaczenie.
Uczy człowieka skanalizowania rozmowy, zadawania konkretnych pytań oraz oczekiwania na konkretne odpowiedzi. Uczy, aby precyzować pytania najdokładniej jak to możliwe, aby trener w krótkim czasie mógł udzielić odpowiednich wskazówek. Uczy również, że nie ma złych odpowiedzi, tylko źle zadane pytania. Uczy cierpliwości i poszanowania osoby odpowiadającej. W trakcie treningu na sali nie ma gwaru jak na przysłowiowym bazarze. To również ma swój cel – naukę koncentracji na wykonywanym zadaniu. W przyszłości może to procentować w innych strukturach społecznych np. lepsze wyniki w pracy poprzez wykorzystanie umiejętności szybkiej koncentracji i eliminowania szumów komunikacyjnych z otoczenia w trakcie realizacji danego zadania. W tej strukturze grupy możemy nauczyć się ponadto takich elementów jak szacunek do starszego stopniem. Przekładając to na życie codzienne starszego pracownika w pracy, wyższego stanowiskiem. Zauważmy zatem ile elementów z życia codziennego zostało ukrytych w pozornie nic nie znaczących rytuałach treningu judo.
Jego niezaprzeczalny walor edukacyjny jest w tym, że uczy późniejszego zachowania w firmie, domu czy też w stosunku do innych ludzi. Ta struktura społeczna wykształcona w grupie treningowej judo można powiedzieć będzie w następnych latach przenoszona na grupy społeczne, w których funkcjonują wychowankowie. Ich zachowania wyniesione z treningu będą przenoszone na życie codzienne. Niebagatelną rolę odgrywa w tym procesie trener. Znam osobiście jednego trenera, który w trakcie treningu uczy młodych ludzi niespóźniania się na zajęcia, zapytania się czy można wejść na trening nawet jak się ktoś spóźni. Taki trener to ktoś więcej niż zwykły trener nastawiony tylko na wyniki swoich podopiecznych. To mentor - człowiek do którego uczniowie dojrzeć powinni. Największym skarbem każdego z trenerów jest ich mądrość. Mądrość daje rozsądek, takt oraz umiejętności pokazywania rzeczy niezwykłych w prosty sposób. A rzeczą największą jest móc odkryć w trenerze mentora pomimo, że znamy się przeszło 15 lat.
Następnym elementem tworzącym i mającym wpływ na strukturę społeczną są wartości, jakimi kierują się w działaniu ludzie. Od tego jakiego rodzaju wartości postrzegają zależy w dużej mierze ich zachowanie, reagowanie na nieprzewidziane zdarzenia losowe. Jednym z większym problemów moim zdaniem w dniu dzisiejszym jest brak systemu nauczania wartości w taki sposób by młody człowiek umiał w ramach procesu dorastania wybierać jakimi wartościami może się kierować. Jednak, by taki system powstał nie może być mowy o jednej słusznej doktrynie wartości. Należy młodemu człowiekowi pokazywać wartości uniwersalne, którymi kierują się ludzie w różnych krajach i różnych wyznań. Zamykanie się tylko do jednej doktryny może powodować dewiacje społeczne i marginalizacje wartości społecznych dobrych z założenia.
Każdy niezależnie od posiadanego stopnia okazuje szacunek względem koleżanki lub kolegi na treningu. W trakcie treningów nie ma ubliżania drugiemu , tak często spotykane w czasie rozmowy młodych ludzi, nie ma wyśmiewania się, że koledze jakiś element nie wychodzi. A zatem mówimy tutaj o wartości w rozumieniu poszanowania godności drugiej jednostki. Zadziwiającym może okazać się fakt, że to poszanowanie godności dla innych uczy nas również szacunku do nas samych, akceptowania naszych słabości, pracy nad nimi i nie poddawania się. Wartości, którymi kierując się w życiu codziennym będziemy mogli przezwyciężać trudności życia codziennego, a także przezwyciężyć nieprzewidziane sytuacje. Konstruktem wartości w judo będą zwyczaje panujące w trakcie treningu, jak i przed nim. W trakcie zajęć judo trenujący podpatruje zachowania starszych uczy się od nich tego co ważne, postrzegania treningu jako wartości samej w sobie. W konsekwencji będzie stosował metodę pedagogiczną nazywaną odwzorcowywaniem zachowań. Jego dalsze postępowanie po modyfikacjach będzie podobne do tych zachowań wyniesionych z treningu. W trakcie treningów konstruuje się swoisty system wartości skorelowany z celami każdego z uczestników zajęć. Nie zawsze wygrana z przeciwnikiem stanowi wartość. Wartością w tym systemie będzie przezwyciężanie własnych słabości, możliwość utrzymania dobrego zdrowia, kondycji fizycznej.
Ujmując szeroko treningi judo należy stwierdzić, że uczęszczając na nie od młodych lat adept sztuki walki oprócz walorów czysto sportowych uczy się w jaki sposób funkcjonuje struktura społeczna. Z jakich elementów i korelacji ona się składa. Ta nauka pozwala wdrożyć się w funkcjonowanie w życiu codziennym, tak w szkole jak i później, w pracy. Struktura społeczna i zachowania wynikające z przynależności do określonych grup społecznych, a w tym przypadku do subgrupy społecznej judoków identyfikują człowieka i jego pozytywne zachowania.
Jedna z podstawowych zasad w judo brzmi ustąp, a zwyciężysz. Rozumienie tej zasady nie tylko w kategoriach sportowych, ale przede wszystkim uczy młodzież, że mądrość i rozwaga w działaniu jest wartością większą niż realizowanie celu bez patrzenia się na starty. W wielu sytuacjach życia codziennego przyjdzie nam ustępować, ale czy oznacza to przegraną? Jeżeli takie podejście będą mieli młodzi ludzie to bardzo szybko mogą popaść w stany depresyjne, psychopatyczne odchylenia od norm.
Czy ustąpienie oznacza przegraną? Otóż nie. Mądrość treningów judo polega na tym, że w wielowarstwowym aspekcie uczy spokojnie podchodzić do porażek i niepowodzeń. Uczy szacunku do własnych słabości oraz tego, że najważniejsze jest nie ile razy upadniesz - tylko czy umiesz się podnieść po upadku. Czy potrafisz ustąpić z raz obranej ścieżki, przeanalizować sytuacje, wyciągnąć wnioski i doskonalić swoje postępowanie i zachowanie.
