O wyborach słów kilka - dr Józef Strzelecki ze Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica
Ostatnie dwa lata w Polsce upłynęły pod znakiem wyborów.
Najpierw w 2014 roku wybieraliśmy swoich przedstawicieli do rad gmin, powiatów i sejmików województw oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.
Natomiast rok 2015 to rok wyboru Prezydenta RP oraz wybory do sejmu i senatu, a w międzyczasie było jeszcze referendum ogólnokrajowe.
Należy pokreślić, iż wybory stały się ważnym narzędziem walki o władzę, już w państwach - miastach starożytnej Grecji, a później Imperium Rzymskiego. W epoce nowożytnej opartej na założeniach liberalizmu, w procesie kształtowania się ustrojów demokratycznych, wybory obejmowały coraz to nowe struktury władzy publicznej.
W państwach, które przyjęły demokratyczne formy władzy, wybory stworzyły możliwość wyłaniania organów władzy publicznej. Wypada jeszcze podkreślić iż wybory były i nadal są wykorzystywane także dla innych niż polityczne sfer działalności społeczeństwa. Poczynając od rewolucji francuskiej, która zapoczątkowała likwidację feudalizmu i absolutyzmu, a także przyczyniła się do stworzenia nowych struktur społecznych w oparciu o takie wartości jak wolność i równość ludzi.
Zmiany jakie się dokonały po rewolucji francuskiej spowodowały ukształtowanie się nowych struktur społecznych, które przybrały charakter demokracji. Demokracja rozumiana jako ustrój ekonomiczny, społeczny oraz polityczny oparty na woli społeczeństwa wyrażonego w drodze wyborów lub w referendum w zasadzie woli większości, bowiem demokracja oparta na woli całego społeczeństwa raczej się nie zdarza.
Tak więc demokracja rozumiana jest jako ustrój państwa i władzy publicznej oparty na woli większości społeczeństwa. Według niemieckiego filozofa i politologa Helmutha Plessnera (1892 – 1985 Władza a natura ludzka), polityka jest stanem ludzkiego istnienia, polityka istnieje od najdawniejszych czasów. Państwo jako organizacja polityczna społeczeństwa, wywodzi swą siłę od poszczególnych obywateli wykorzystując to do różnych celów i dążeń zarówno politycznych jak też i innych.
Istotnym elementem polityki jest prawo wyborcze, którego przepisy w systemie prawnym normują całokształt stosunków międzyludzkich w kontekście ciągłości i kadencyjności władzy w regionie lub państwie. Wybory jako źródło władzy regionalnej czy państwowej w społecznościach ludzkich istniały już w strukturach przed państwowych, a więc w rodach i plemionach. Refleksja historyczna odnosząca się do demokracji oraz do jej istoty, a także roli jaką odgrywa w rozwoju ludzkości wydaje się celowa, bowiem wybory stanowią ważny mechanizm utrzymywania się demokracji w obecnych czasach.
Przeobrażenia społeczne i polityczne jakie zostały wprowadzone w Polsce na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych spowodowały odejście starego systemu, jakim był socjalizm oraz utorowały drogę do tworzenia nowych stosunków opartych na założeniach liberalnej demokracji.
Ważnym elementem dokonywanych zmian w Polsce było pokojowe przejmowanie władzy od dotychczasowych elit politycznych do nowego aparatu władzy na zasadach stosowanych w liberalnej demokracji opartej na wolności i równości obywateli. Kształtowanie nowego ustrojowego państwa w Polsce wymagało nowych regulacji prawnych, wprowadzanie zmian rozpoczęto od zmiany PRL-owskiej Konstytucji z 1952 roku znowelizowanej w 1976 r. na mocy której wzmocniona została pozycja i rola partii. Wprowadzone zmiany do Konstytucji z 1952 roku umożliwiały tworzenie nowych regulacji prawnych, które stworzyły możliwość przeprowadzenia powszechnych, wolnych, choć jeszcze nie równych, ale w założeniu sprawiedliwych wyborów do Sejmu w 1989 (65% mandatów zostało przyznanych dla dotychczasowej koalicji skupionej w Patriotycznym Ruchu Odrodzenia Narodowego, a tylko 35% dla opozycji).
Kolejnym krokiem było wdrożenie rozwiązań prawnych, które umożliwiłyby wybory prezydenta RP. Ustawę o wyborze Prezydenta RP Sejm przyjął w dniu 27 września 1990 r., a wybory wyznaczono na dzień 29 listopada 1990 r.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku przygotowana i uchwalona oraz przyjęta przez naród w referendum ogólnokrajowym, nie uwzględniła wcześniejszych założeń programowych przeobrażeń ustroju politycznego. Przepisy Konstytucji nie określają kompetencji oraz zasad i trybu zarządzania wyborów. Przepisy odnoszące się do problematyki wyborów do 2011 r. były zamieszczane w ordynacjach wyborczych, w których wskazano organy i osoby oraz ustalono terminy i procedury przygotowywania, a także przeprowadzania wyborów.
W dniu 5 stycznia 2011 roku Sejm przyjął ustawę – kodeks wyborczy. Trudno jednak uznać rozwiązania zawarte w przepisach ustawy Kodeks wyborczy za kodyfikację prawa wyborczego jako całości z uwagi na fakt, że pominięto ustawy o referendum ogólnokrajowym i ustawy o referendum lokalnym. Jeżeli odniesiemy się do pojęcia kodeks rozumianego jako akt normatywny szczególnego rodzaju w którym zawarto logicznie usystematyzowany zbiór przepisów prawnych, które regulują określoną dziedzinę stosunków społecznych to w tym akcie prawnym powinny zostać uregulowane wszystkie sprawy odnoszące się do udziału obywateli w wyrażaniu swojego stanowiska. Tymczasem w obowiązującym stanie prawnym, głosowanie w wyborach odbywa się w godzinach od 7.00 do 21.00, natomiast ta sama czynność, ale już w referendum ogólnokrajowym w godzinach od 6.00 do 22.00. W tej sytuacji kodeks wyborczy jest raczej kompilacją, w którym znalazły się normy prawa wyborczego w jednym akcie ustawowym. Trudno stwierdzić dlaczego ustawodawca zdecydował się pominąć problematykę referendów, które odnoszą się do udzielenia odpowiedzi na pytania, czy na warianty pytań przez głosujących.
Należy także podkreślić, iż referenda są najbardziej demokratyczną formą wyrażania swojej woli przez wyborców w sprawach które ich dotyczą. Bowiem wybory parlamentarne i wybory prezydenckie mają inne cele i inny sens.
W wyborach chodzi o walkę na programy, której celem jest zdobycie i sprawowanie władzy w państwie lub w regionie. Warto jeszcze zaznaczyć, że w przepisach ustawy Kodeks wyborczy nie nastąpiło uproszczenie mechanizmów ani procedur wyborczych, chociaż wcześniej zapowiadano unowocześnienie polskiego prawa wyborczego. Do systemu źródeł prawa wyborczego należy jeszcze zaliczyć zasady wyrażone w przepisach obowiązującej Konstytucji do których należą sprawy ustrojowe związane z demokratyczną zasadą decentralizacji władzy publicznej; wyrażone w treści art. 15 i 16, przepisy te określają pozycję oraz zasady i tryb funkcjonowania samorządów terytorialnych.
Przepisy Konstytucji w odniesieniu do wyborów stworzyły podstawowe struktury, swoisty szkielet wymagający obudowy normatywnej koniecznej do uregulowania konkretnych rozwiązań na rzecz zapewnienia ciągłości i kadencyjności władzy w państwie dookreślonych przepisach niższego rzędu jakimi są ustawy. Na podstawie art. 171 Konstytucji działalność zdecentralizowanej i najbardziej demokratycznej władzy w Polsce podlega nadzorowi najwyższemu urzędnikowi jakim jest państwo. Nadzór nad działalnością organów administracji samorządowej ustawodawca powierzył nie pochodzącemu z wyborów powszechnych ale z wyborów pośrednich Prezesowi Rady Ministrów oraz jego pełnomocnikom w terenie, jakimi są wojewodowie i ich aparat terenowy.
Zarządzenie wyborów lub referendum uruchamia kampanie wyborczą, która ma na celu uzyskanie poparcia dla określonych kandydatów wskazanych przez komitety wyborcze reprezentujących określone siły polityczne. Kampania wyborcza to okres przeznaczony na zorganizowanie i przeprowadzenie wyborów, inaczej mówiąc celem kampanii wyborczej jest wprowadzenie na rynek polityczny towaru politycznego za pośrednictwem dystrybucji, zareklamowanie go i docieranie z nim do wyborców.
Kampanie wyborcze stały się arenami, na których kandydaci, głównie liderzy i aktywiści partii politycznych, uzbrojeni w programy wyborcze swoich partii politycznych, deklaracje wyborcze, apele do wyborców, slogany a także inne rynkowe procedury i mechanizmy koncentrują w trakcie kampanii wyborczych wysiłki na rzecz pozyskania wyborców. W Polsce rynek polityczny w postaci kampanii wyborczych, na których ubiegający się o władzę kandydaci do Sejmu i Senatu oraz na urząd Prezydenta RP stali się towarem politycznym prezentującym swoje wartości.
Centralnym ogniwem każdej kampanii wyborczej są komitety wyborcze, formalnie, z punktu widzenia podstaw prawnych, wszystkie komitety wyborcze są równe. Natomiast w wyborczej praktyce w majestacie prawa wyborczego główną rolę odgrywają komitety wyborcze partii politycznych, ich parlamentarzyści, głównie dlatego, że posłowie uchwalają normy prawa wyborczego.
Jednym z ważnych problemów kampanii wyborczej, a szczególnie praktyki, która ma istotne znaczenie dla zapewniania ciągłości i kadencyjności władzy w państwie jest strategia wyborcza, a także taktyka działań w konkretnych kampaniach wyborczych. Należy jeszcze dodać, że założenia strategiczne, operacyjne i taktyczne, zmierzające do osiągania celów bywają nie zawsze zgodne z normami prawa wyborczego. Prawo wyborcze, stanowi tylko strukturę, można by rzec że szkielet kampanii wyborczych. W każdej kampanii najważniejszym jest bilans wyborczy, sprowadzający się do tego, jakie wyniki zostały osiągnięte.
dr Józef Strzelecki
