SWPW Płock o fizjoterapii oraz sporcie wyczynowym

„Nie sądzę aby istniało w świecie coś okrutniejszego niż strzaskane kolano.

Jest tam nie wiem ile kości, ścięgien i innych rzeczy - poprzezywanych licho wie jak.”

Denis Diderot „Kubuś Fatalista i jego Pan”

Kłopotliwe więzadło stawu kolanowego u sportowców

Jednym ze stawów, który często ulega urazom jest staw kolanowy. Jego uraz powoduje upośledzenie sprawności funkcjonalnej a zaniedbanie nawet zaprzestanie uprawiania danej dyscypliny sportowej. Skomplikowana budowa stawu kolanowego i jego ważna dla człowieka funkcja wymagają zawsze wnikliwej diagnostyki i odpowiedniego leczenia. Uraz więzadła krzyżowego przedniego (ACL - anterior cruciate ligement)jest jednym z najczęstszych urazów sportowców uprawiających sport wyczynowo i rekreacyjnie. Podczas urazu więzadła ACL może dojść do uszkodzenia innych struktur w stawie (łąkotek, innych więzadeł, chrząstki stawowej). Więzadło może ulec też zerwaniu w sposób izolowany [1].

Jak nie dopuścić do powstania kontuzji i jak poradzić sobie z kontuzją więzadeł krzyżowych?

Działaniami mającymi na celu zapobieganie urazom ACL powinni być objęci wszyscy sportowcy trenujący dyscypliny, w których występuje duża ilość skoków, biegów, gwałtownych skrętów, zmian kierunku biegu, zwodów. Programy profilaktyki bazują na treningu bezpiecznych wzorców nerwowo-mięśniowych podczas wykonywania uników lub w czasie lądowania. Szczególnym programem profilaktyki powinny być objęte kobiety uprawiające sport ze względu na znacznie większe narażenie na urazy ACL niż mężczyźni (wynika to z różnic anatomicznych w budowie, różnic w kontroli nerwowo-mięśniowej i wpływu hormonów). Profilaktyka urazów ACL w narciarstwie polega natomiast na odpowiednim przygotowaniu sportowca przed sezonem i uświadomieniu w jakich okolicznościach dochodzi do uszkodzenia ACL i informowaniu ich o bezpiecznych sposobach upadania [2].

Osoby, które uległy urazowi stawu kolanowego często wspominają o słyszalnym trzasku, który towarzyszy urazowi, silnym bólu, ograniczeniu funkcji kolana, a w następnej kolejności o obrzęku stawu i krwiaku. Każdy sportowiec powinien wiedzieć, że od pierwszych chwil po urazie powinna być wdrożona uniwersalna zasada RICE (R - Rest - odpoczynek i odciążanie , I - Ice okłady z lodu, C - Compression opatrunek uciskowy w celu zmniejszenia krwawienia z uszkodzonych naczyń, E - Elevation uniesienie kończyny) [3] .

Ból może uniemożliwić poruszanie się, ale osoby o wysokim progu czucia bólu, zwlekają z wizytą u lekarza, próbując własnych „domowych” sposobów leczenia i rozruszania kolana. W takiej sytuacji może dojść do jeszcze większych uszkodzeń. Dlatego bezwzględnie należy skonsultować się z lekarzem ortopedą, który przeprowadzi badanie każdej ze struktur, w której mogło dojść do urazu (wywiad, obserwacja, ocena ruchów czynnych, ruchów biernych, badanie palpacyjne, test stabilności i inne oraz badania dodatkowe – RTG, RM, USG, artroskopia). Lekarz zdecyduje również o sposobie leczenia. Przy całkowitym uszkodzeniu więzadła krzyżowego przedniego najczęściej podejmowana jest decyzja o leczeniu operacyjnym do czasu którego staw kolanowy zostaje zabezpieczony ortezą (stabilizatorem).

Nieodzownym elementem leczenia operacyjnego i zachowawczego uszkodzeń więzadeł krzyżowych jest fizjoterapia, która obejmuje działania przedoperacyjne. Celem tego etapu fizjoterapii jest zmniejszenie dolegliwości bólowych, wysięku oraz stanu zapalnego, wzmocnienie mięśni, edukacja pacjenta [2].

Artroskopowa rekonstrukcja ACL stawu kolanowego polega na zastosowaniu przeszczepu w miejsce nieodwracalnie zniszczonego własnego więzadła krzyżowego. W zależności od podjętej decyzji więzadło jest rekonstruowane najczęściej przeszczepem autogennym ze: ścięgna mięśnia półścięgnistego (ST), ścięgna: mięśnia półścięgnistego i smukłego (ST-GR), pasma centralnego więzadła rzepki z bloczkami kostnymi (BTB) lub więzadłem syntetycznym [1,2,3].

Ortopedia stawu kolanowego idzie w ścisłej parze z fizjoterapią, która rozpoczyna się już w pierwszych godzinach po rekonstrukcji więzadła krzyżowego i obejmuje wiele etapów. Powinna być procesem długofalowym i ciągłym oraz dobranym indywidualnie do pacjenta. Od fizjoterapeuty podejmującego się usprawniania wymaga się nie tylko ścisłej współpracy z lekarzem i pacjentem, ale także zrozumienia procesu przebudowy i gojenia się przeszczepu, znajomości biomechaniki stawu kolanowego i fizjologii gojenia się tkanek miękkich okolicy operowanej [4].

Głównym celem fizjoterapii po rekonstrukcji ACL jest przywrócenie pełnej funkcji stawu kolanowego i całej kończyny dolnej (tj. odzyskanie prawidłowej ruchomości, siły mięśniowej, propriocepcji, koordynacji) oraz możliwie jak najszybszy powrót pacjenta do aktywności dnia codziennego, pracy oraz aktywności rekreacyjnej czy sportowej, bez utraty stabilności stawu. Zadaniem rehabilitacji jest również zapobieganie powtórnym urazom i przeciążeniom innych części ciała, które kompensują niewydolność kolana w łańcuchu kinematycznym podczas różnych aktywności [5].

Dzisiejsza ortopedia i fizjoterapia sprawiają, że mimo nieszczęśliwego wypadku dzięki odpowiedniej diagnostyce, technice operacyjnej oraz systematycznej i indywidualnie dobranej fizjoterapii pacjenci mają dużą szansę na szybki powrót do codziennej aktywności, pracy oraz aktywności sportowej.

1. Brotzman S.B., Wilk K.E. (2007) Rehabilitacja ortopedyczna, Elsevier Urban & Partner, Wrocław, t. 2.
2. Mioduszewski A. (2002) Strategia postępowania w uszkodzeniach więzadeł krzyżowych. Acta Clinica, Carolina Medical Center 2, 1.
3. Brukner P., Khan K. (2009) Kliniczna medycyna sportowa. DB Publishing, Warszawa.
4. Andrzejewski T., Trytek-Pysiewicz A.: Leczenie uszkodzeń więzadeł krzyżowych stawu kolanowego. Fizjoterapia Polska 2004; 4 (4 ), 331-336.
5. Pasierbiński A., Jarząbek A. (2002) Rehabilitacja po rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego Acta Clinica, Carolina Medical Center 2, 1.

dr Daria Domosławska, specjalista fizjoterapii

Szkoła Wyższa Pawła Włodkowica Płock, Wydział Wychowania Fizycznego

Więcej informacji o Uczelni znajdziesz TUTAJ