Sześciolatki do przedszkola
W okresie kiedy rozwój społeczno-gospodarczy państwa oparty jest na wiedzy uzyskanej w procesie kształcenia, ustalenie obowiązku podjęcia i kontynuowania nauki stało się normą prawną. W Polsce problem kształcenia dzieci oraz młodzieży w szkołach i placówkach oświatowych został dostrzeżony już na progu uzyskania niepodległości.
Siedmiolatki obowiązkiem szkolnym zostały objęte, przepisami dekretu Naczelnika Państwa – Józefa Piłsudskiego z dnia 7 lutego 1919 r., na podstawie którego wprowadzony został obowiązek szkolny dla dzieci począwszy od 7 do 14 roku życia. Odpowiedzialnym za wykonanie obowiązku szkolnego uczyniono ojca dziecka, a w sytuacji gdy ojciec dziecka nie żył, osobą odpowiedzialną za wykonanie obowiązku szkolnego uczyniono matkę dziecka natomiast w przypadku śmierci obydwojga rodziców, odpowiedzialnym był opiekun prawny.
Organami uprawnionymi do nakładania kar z tytułu niewykonania obowiązku szkolnego byli wójtowie lub magistraty miast albo organy policji miejscowej. Ciekawym rozwiązaniem było, aby pobrane grzywny z tytułu nałożonych kar za niewykonanie obowiązku szkolnego mogły zostać przeznaczone na rzecz pomocy dla niezamożnych dzieci z danej szkoły. Potwierdzeniem przyjętych w 1919 r. rozwiązań w zakresie obowiązku szkolnego były rozwiązania ustawy o ustroju szkolnictwa z 1932 r. W przepisach ustawy z 1932 r. wprowadzono po raz pierwszy do polskiego systemu prawnego, przedszkola jako placówki oświatowe w których dzieci od ukończenia 3 lat życia powinny być przygotowywane pod kątem fizycznym oraz psychicznym do przyszłego obowiązku szkolnego. Obowiązkiem szkolnym według przepisów ustawy z 1932 r. objęto dzieci po ukończeniu 7 lat życia, a okres obowiązkowego kształcenia został ustalony na okres siedmiu lub nawet ośmiu lat.
Formalnie ustalony w przepisach dekretu z 1919 r. obowiązek szkolny obowiązywał do 1956 r. tj. do wydania dekretu Rady Państwa z dnia 23 marca 1956 r. o obowiązku szkolnym. Przepisami dekretu z 1956 r. utrzymano obowiązek szkolny dla siedmiolatków, przepis art. 2 ust. 1 wspomnianego dekretu stanowił, iż obowiązek szkolny rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w stosunku do dzieci, które w danym roku kalendarzowym kończą lat siedem. Obowiązek szkolny według przepisów dekretu z 1956 r. obejmował ukończenie siedmiu klas szkoły podatkowej z zastrzeżeniem że nie dłużej niż do ukończenia 16 lat życia.
Ponadto prawodawca przewidział możliwość zatrudniania młodocianych po ukończeniu lat czternastu i nie przekroczeniu lat szesnastu w celu przyuczenia do zawodu. Jeżeli młodociany był zatrudniony w celu przyuczenia do zawodu, kontynuował naukę w szkole podstawowej dla osób dorosłych. Jednocześnie przepisem art. 5 ust. 2 dekretu ustalono, że długość drogi pieszej dla dziecka z klas od pierwszej do czwartej nie powinna przekraczać trzech kilometrów, a w odniesieniu do dzieci z klas od piątej do siódmej nie więcej niż cztery kilometry.
W obecnie obowiązujących przepisach prawnych obowiązek szkolny, w zakresie długości jego trwania ma podstawę w przepisach obowiązującej Konstytucji z 1997 r. Przepis art. 70 Konstytucji, stanowi że nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18 roku życia, natomiast sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa.
Do 2012 r. obowiązkiem szkolnym zostały objęte dzieci, które ukończyły 7 lat życia. Obowiązek szkolny dla sześciolatków wprowadzony został przepisami ustawy z dnia 19 marca 2009 r. na podstawie której dokonano zmiany treści art. 15 ustawy o systemie oświaty wprowadzając przepis stanowiący, że obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 6 lat, oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Począwszy od roku szkolnego 2012/2013 i 2013/2014 na podstawie zmienionej ustawy o systemie oświaty z 1991 r. ustawą z dnia 27 stycznia 2012 r. postanowiono, że na wniosek rodziców, obowiązkiem szkolnym może zostać objęte dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 6 lat. Nowela ustawy z 2012 r. przepisem artykułu 2 postanowiła, że przepisy odnoszące się do obowiązku szkolnego sześciolatków wchodzą w życie z dniem 1 września 2014 r.
Należy jeszcze podkreślić, iż na podstawie noweli z 2009 r. wprowadzono do polskiego systemu oświaty obowiązek uczestniczenia dziecka w zajęciach przedszkolnych. Obowiązkiem przygotowania przedszkolnego objęto dzieci z początkiem roku szkolnego, które w roku kalendarzowym kończą pięć lat. W założeniu ustawodawcy wychowanie przedszkolne powinno stanowić wstęp do rozpoczęcia w wieku sześciu lat nauki w szkole. Ponadto wychowaniem przedszkolnym zgodnie z przepisami wspomnianej już ustawy z 2009 r. objęto dzieci od ukończenia trzech lat życia do ukończenia sześciu lat do końca roku szkolnego. Przyjęte rozwiązania prawne w zakresie obowiązku szkolnego dla sześciolatków spotkały się z oporem części rodziców, którzy domagali się cofnięcia tego rozwiązania lub też korzystali z możliwości odroczenia wykonania obowiązku szkolnego dla sześciolatków.
Ustawą z dnia 29 grudnia 2015 r. po raz kolejny zmieniono przepisy ustawy o systemie oświaty z 1991 r. wprowadzając nowe rozwiązania. Nowelizację ustawy z końca 2015 r. można sprowadzić do utrzymania obowiązku przedszkolnego dla dzieci po ukończeniu trzech lat życia do końca roku szkolnego, w którym dziecko kończy 7 lat życia. Takie rozwiązanie pozwoliło na wprowadzenie kolejnej zmiany w treści art. 15 ustawy o systemie oświaty, poprzez stwierdzenie, że obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat życia. Tak ustalony obowiązek szkolny trwa do ukończenia gimnazjum nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 lat życia.
Należy podkreślić, iż ustawodawca utrzymał możliwość rozpoczynania nauki przez dziecko po ukończeniu sześciu lat życia. Istota rozwiązań prawnych przyjętych w 2009 r. sprowadzała się do tego, że zobowiązywała do podjęcia nauki przez sześciolatków stwarzając możliwość odroczenia, natomiast przyjęte rozwiązania prawne z 2015 r. ustalają obowiązek dla siedmiolatków, stwarzając możliwość wcześniejszego posłania dziecka do szkoły przez rodziców.
Ustawodawca wyraźnie zakreślił z przepisie art. 16 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, że z wnioskiem o wcześniejsze pojęcie nauki przez sześciolatków, a nie siedmiolatków mogą wystąpić tylko rodzice, co moim zdaniem wyklucza możliwość wystąpienia z takim wnioskiem przez opiekunów prawnych dziecka. Wcześniejsze przyjęcie dziecka do szkoły może mieć miejsce jeżeli korzystało ono z wychowania przedszkolnego w roku szkolnym poprzedzającym rok szkolny, w którym ma rozpocząć naukę w szkole podstawowej, albo posiada opinię o możliwości rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej, wydaną przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną albo niepubliczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną.
W poprzednim stanie prawnym opinia była konieczna do uzyskania odroczenia wykonania obowiązku szkolnego, a obecnie w obowiązującym stanie prawnym opinia jest wymagana tylko w sytuacji, gdy dziecko nie korzystało z wychowania przedszkolnego w roku poprzedzającym przyjęcie do szkoły. Wysłanie do szkoły sześciolatka zgodnie z obowiązującymi przepisami wymaga od rodziców zgłoszenia tego faktu dyrektorowi wybranej placówki oświatowej w terminie nie później niż do 31 marca.
Wraz z uchyleniem obowiązku szkolnego dla sześciolatków i wprowadzeniem obowiązku szkolnego dla siedmiolatków pojawił się problem dla dzieci, które rozpoczęły kształcenie po ukończeniu sześciu lat w roku szkolnym 2015/2016. W stosunku do tych dzieci rodzice mogą w terminie do dnia 31 marca 2016 r. wystąpić z wnioskiem o kontynuację nauki w klasie pierwszej w roku szkolnym 2016/2017. Po złożeniu wniosku przez rodziców, dziecko które po ukończeniu sześciu lat rozpoczęło naukę w klasie pierwszej nie bierze udziału w postępowaniu rekrutacyjnym na rok szkolny 2016/2017 do klasy pierwszej i kontynuuje naukę w klasie pierwszej bez postępowania promocyjnego do klasy drugiej, inaczej mówiąc dziecko na wniosek rodziców powtarza klasę pierwszą.
Dr Józef Strzelecki,
Dziekan Wydziału Administracji Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku
