Co ze zdrowiem psychicznym dzieci i młodzieży w Polsce?

Stres, szybkie tempo życia, nieustanny pośpiech, rosnące wymagania, zapracowanie rodziców, problemy szkolne, trudności z uzyskaniem wsparcia - wszystko to powoduje, że oprócz czynników biologicznych, coraz większe znaczenie w powstawaniu problemów psychicznych odgrywają czynniki rodzinne, szkolne i społeczno-kulturowe.

Z badań przeprowadzonych na zlecenie Rzecznika Praw Dziecka w 2021 r. wynika, że ok. 14% uczniów w Polsce wymaga interwencji związanej z ich funkcjonowaniem psychicznym, a blisko 15% uczniów szkół podstawowych i średnich zgłasza złe samopoczucie psychiczne i niezadowolenie z własnego życia. Stąd tak ważne jest tworzenie i rozwój kompleksowej opieki terapeutycznej oraz opieki środowiskowej, ukierunkowanej na wszechstronne wsparcie dla dzieci i młodzieży z różnorodnymi trudnościami.

Kompleksowa opieka terapeutyczna

Zaburzenia psychiczne dotyczą około 10% populacji dzieci i młodzieży. Negatywny wpływ na samopoczucie i funkcjonowanie dzieci miała pandemia COVID-19 - wyniki badań wskazują, że troje na czworo dzieci znacząco gorzej niż wcześniej zaczęło radziło sobie z emocjami, 28% przyznało, że stale lub często odczuwa złość, ok. 21% przygnębienie lub osamotnienie, a 18% smutek (Difference, 2021).

Szczególnie poważnym problemem są próby samobójcze, które obecnie stanowią pierwszą przyczynę zgonów osób w wieku 14-19 lat. Samobójstwo to druga, co do częstości, przyczyna zgonów nastolatków na świecie. Myśli samobójcze ma 16% nastolatków w Europie, a 15% na całym świecie. W grupie tych, którzy posiadają aktywne myśli samobójcze, 17% podejmuje próbę samobójczą! Stąd tak ważne jest tworzenie i rozwój kompleksowej opieki terapeutycznej oraz opieki środowiskowej, ukierunkowanej na wszechstronne wsparcie dla dzieci i młodzieży z różnorodnymi trudnościami.

Wśród problemów psychicznych u dzieci i młodzieży coraz częściej dominują zachowania agresywne i autoagresywne. Istotnym czynnikiem stanowiącym o ryzyku zachowań samobójczych oraz dokonywania samookaleczeń jest doświadczanie różnych form przemocy.

- Niezwykle ważne jest jak najwcześniejsze wdrażanie oddziaływań terapeutycznych, zwłaszcza w kontekście wyników badań, które wskazują, że jedynie w odniesieniu do ok. 20% dzieci i młodzieży hospitalizowanych w oddziale psychiatrycznym podjęto jakiekolwiek działania interwencyjne przed hospitalizacją, pomimo rozpoznanego zjawiska przemocy - dodaje dr n. med. i n o zdr. Nina Szalas, psycholog, specjalista psychoterapii dzieci i młodzieży, certyfikowany psychoterapeuta i superwizor poznawczo-behawioralny, dyrektor przychodni Centrum CBT.

Jak powinien wyglądać proces diagnostyczny i terapeutyczny?

Proces diagnozy i leczenie są prowadzone przez grupę ekspertów, obejmującą psychiatrów specjalizujących się w pracy z dziećmi i młodzieżą, psychiatrów, psychologów oraz terapeutów środowiskowych dzieci i młodzieży, którzy odwiedzają pacjentów, zarówno w ich domach, jak i w szkołach. Dodatkowo koordynatorzy programu dbają o sprawną organizację procesu, pomagając w ustalaniu terminów spotkań i badań.

- Przed podjęciem decyzji dotyczącej właściwego postępowania, przeprowadzamy dwie konsultacyjne porady psychologiczne, aby lepiej zrozumieć potrzeby pacjenta. Nasz zespół dokładnie analizuje sytuację, uwzględniając kontekst rodzinny, edukacyjny, społeczny i kulturowy. Celem jest identyfikacja problemów oraz opracowanie indywidualnego, dostosowanego do potrzeb planu leczenia, który zawsze bazuje na aktualnej wiedzy i wynikach badań naukowych (tzw. evidence-based practice), tak aby zaproponowane przez nas formy pomocy miały nie tylko najwyższy poziom rekomendacji, ale były przede wszystkim bezpieczne - wskazuje prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Anita Bryńska, specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży, psychoterapii dzieci i młodzieży, psychoterapeuta i superwizor terapii poznawczo-behawioralnej, dyrektor szkoły Psychoterapii Centrum CBT EDU.

- W trakcie diagnozy wykorzystujemy różnorodne metody, takie jak wywiad, rozmowa, badanie z zastosowaniem testów psychologicznych, ale także bezpośrednia obserwacja funkcjonowania dziecka w środowisku domowym lub edukacyjnym. Pozwala to na wielowymiarowe opisanie zgłaszanych problemów oraz przyczyn ich występowania - podkreśla dr n. o zdr. Anna Kaźmierczak-Mytkowska, psycholog kliniczny, terapeutka rodzin, prodziekan Uczelni Łazarskiego.

Po zakończeniu procesu diagnostycznego, pacjentowi i rodzicom przedstawiane są zalecenia i plan leczenia. W zależności od potrzeb, mogą być one realizowane przez pojedynczego lub kilku specjalistów, co oznacza, że dziecko może zostać objęte opieką zespołu specjalistów, którzy współpracują ze sobą w procesie terapeutycznym. Wspólne działania, zapewniające kompleksową pomoc, mogą być prowadzone równolegle przez psychologa, psychiatrę dzieci i młodzieży, psychoterapeutę oraz terapeutę środowiskowego, którzy świadczą pomoc w domu i w środowisku edukacyjnym (szkole, przedszkolu).Jeśli zachodzi taka potrzeba, opieką obejmowani są również rodzice, do których skierowana jest oferta pomocy psychologicznej, psychoterpeutycznej i psychiatrycznej.

- Skupiamy się na opiece zarówno dla dziecka, jak i rodziny, angażując się w budowanie relacji rodzinnych i wspierając rodziców, ale co niezwykle istotne, współpracujemy również z placówkami edukacyjnymi, zapewniając wsparcie dzieciom w środowisku szkolnym. W ramach Kompleksowej Opieki Terapeutycznej dla dzieci i młodzieży, przyjmujemy odpowiedzialność za cały proces terapeutyczny i koncentrujemy się na znalezieniu adekwatnych i kompleksowych rozwiązań – dodaje dr n. med. Tomasz Srebnicki, psycholog, specjalista psychoterapii dzieci i młodzieży, psychoterapeuta i superwizor poznawczo-behawioralny, członek rady naukowej Centrum CBT.

Dzięki koordynacji całego procesu optymalizowane są koszty związane z diagnozą i leczeniem. To także oszczędność czasu oraz profesjonalne wsparcie rodziny w znalezieniu rozwiązań.

Nadzór merytoryczny nad prawidłowością przebiegu procesu diagnostyczno-terapeutycznego i superwizja oddziaływań psychoterapeutycznych prowadzone są przez wybitnych specjalistów w dziedzinie psychiatrii wieku rozwojowego oraz terapii poznawczo-behawioralnej.

Wyzwania systemowe w opiece psychiatrycznej dzieci i młodzieży

Obecnie jednym z największych problemów w systemie ochrony zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży jest niewystarczająca liczba specjalistów. W Polsce populacja osób poniżej 18. roku życia liczy ponad 600 tysięcy dzieci wymagających wsparcia psychiatrycznego, podczas gdy liczba psychiatrów dziecięcych wynosi zaledwie 564. Skutkiem tego są:

• długie kolejki do specjalistów - pacjenci często czekają miesiącami na pierwszą wizytę w ramach publicznej opieki zdrowotnej;
• niewystarczająca współpraca między specjalistami – brak wymiany informacji między psychiatrą, psychologiem a terapeutą prowadzi do fragmentarycznego leczenia;
• brak wspólnego wypracowywania rozwiązań – system nie zapewnia zintegrowanej opieki, co skutkuje koniecznością samodzielnego organizowania pomocy przez rodziców;
• obciążenie organizacyjne dla rodziców – to oni często muszą szukać odpowiednich specjalistów i koordynować proces leczenia swojego dziecka.

Zwiększenie dostępu do usług psychologicznych

Efektywne kształcenie psychologów może znacząco poprawić sytuację poprzez zwiększenie dostępności i jakości świadczonych usług psychologicznych. Wprowadzenie bardziej praktycznych metod kształcenia może przyspieszyć proces nauki, co pozwoli na szybsze przygotowanie nowych psychologów do pracy. Dostosowanie programów nauczania do najnowszych metod diagnostycznych i terapeutycznych zwiększy efektywność przyszłych specjalistów i podniesie standardy opieki psychologicznej.

Wprowadzenie ujednoliconych procedur diagnostycznych i terapeutycznych już na etapie kształcenia pozwoli na zwiększenie spójności i jakości świadczonej pomocy psychologicznej. Standaryzacja zapewni jednolite podejście do diagnozy i terapii, co poprawi skuteczność leczenia oraz ułatwi współpracę między specjalistami.

Efektywne kształcenie psychologów powinno obejmować naukę współpracy z innymi specjalistami medycznymi, takimi jak lekarze, pielęgniarki, fizjoterapeuci, czy pedagodzy. Interdyscyplinarne podejście do opieki zdrowotnej umożliwia lepsze koordynowanie leczenia i zapewnia pacjentom kompleksowe wsparcie.

Jednym z najważniejszych aspektów skutecznej opieki psychologicznej jest profilaktyka, której celem jest zapobieganie rozwojowi zaburzeń psychicznych. Praktyczne nauczanie powinno kłaść duży nacisk na wczesne rozpoznawanie czynników ryzyka oraz na działania profilaktyczne, które mogą znacząco zmniejszyć liczbę przypadków wymagających intensywnej interwencji terapeutycznej.

Praktyczne podejście do nauczania pozwala studentom psychologii lepiej przyswajać wiedzę i rozwijać umiejętności niezbędne do pracy w zawodzie. Zwiększenie nacisku na naukę poprzez doświadczenie i symulacje przypadków klinicznych może prowadzić do lepszego przygotowania absolwentów do pracy, co przełoży się na większą skuteczność ich działań w przyszłości.

Efektywne kształcenie psychologów może również przyczynić się do lepszego wykorzystania zasobów systemu opieki zdrowotnej. Szkolenia oparte na praktycznych metodach umożliwiają szybsze wdrażanie nowych specjalistów do pracy, co pozwala na lepszą organizację świadczeń psychologicznych i skuteczniejsze zarządzanie zasobami.

Praktyczne metody nauczania, standaryzacja procedur, integracja wiedzy medycznej

Przy stale zwiększającej się liczbie dzieci i młodzieży z problemami w zakresie funkcjonowania psychicznego oraz złożoności i różnorodności czynników, które je powodują, narasta potrzeba organizowania i rozwoju profesjonalnej, wieloaspektowej opieki, nakierowanej na udzielanie pomocy w wielu obszarach. Praktyczne metody nauczania, standaryzacja procedur, integracja wiedzy medycznej i psychologicznej, a także współpraca między specjalistami mogą znacząco poprawić jakość i skuteczność opieki psychologicznej. Wdrażanie nowoczesnych metod szkoleniowych to inwestycja w przyszłość zdrowia psychicznego młodego pokolenia i istotny krok w stronę poprawy systemu opieki zdrowotnej.

***

Grupa Centrum CBT to działająca od ponad 20 lat sieć przychodni, działających w 6 miastach w Polsce (w Warszawie, Legionowie, Otwocku, Gdańsku, Gdyni, Łodzi). Grupa Centrum CBT oferuje wysokospecjalistyczną opiekę psychiatryczną, psychologiczną i psychoterapeutyczną dla dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych. Grupa zatrudnia ponad 300 wysokiej klasy ekspertów w dziedzinie zdrowia psychicznego. Świadczenia w ramach placówek Centrum CBT są dostępne zarówno prywatnie, jak również w ramach NFZ. Unikalną wartością Grupy CBT jest renomowana Szkoła Psychoterapii, prowadząca obecnie szkolenie dla ponad 1500 studentów, która działa od 2002 r. i posiada rekomendacje Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (PTTPB), które jest członkiem European Association for Behavioural and Cognitive Therapies (EABCT). Szkoła zatrudnia ponad 100 wysokiej klasy pracowników dydaktycznych. Więcej informacji na stronie: www.cbt.pl