Człowiek wobec niestałości świata – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Człowiek wobec niestałości świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Księgi Koheleta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Człowiek od najdawniejszych czasów próbował zrozumieć sens własnego istnienia w świecie, który podlega nieustannym zmianom i przemijaniu. Refleksja nad niestałością życia oraz kruchością ludzkich dokonań stanowi jeden z fundamentalnych tematów literatury i filozofii. Szczególnie wyraźnie problem ten zostaje ukazany w Księdze Koheleta, jednej z ksiąg mądrościowych Starego Testamentu, która przedstawia postawę człowieka wobec zmiennej, niepewnej rzeczywistości.

Podstawową myślą Księgi Koheleta jest przekonanie o marności wszystkiego, co ziemskie. Słynne słowa: „Marność nad marnościami i wszystko marność” wyrażają świadomość nietrwałości ludzkiego życia, pracy, bogactwa, wiedzy i sławy. Kohelet zauważa, że wysiłek człowieka nie prowadzi do trwałych rezultatów, ponieważ wszystko podlega przemijaniu. Nawet mądrość, choć cenna, nie chroni przed śmiercią ani cierpieniem. Człowiek, niezależnie od pozycji społecznej czy osiągnięć, podlega tym samym prawom czasu.

Istotnym elementem refleksji Koheleta jest także wizja czasu jako siły niezależnej od człowieka. Autor podkreśla rytmiczność i powtarzalność świata, wskazując, że każda czynność ma swój określony moment: jest czas narodzin i czas śmierci, czas radości i czas smutku. Człowiek nie ma wpływu na ten porządek i nie jest w stanie go zmienić. Świadomość tej zależności prowadzi do poczucia bezsilności, ale jednocześnie uczy pokory wobec praw rządzących światem.

Mimo pesymistycznego tonu Księga Koheleta nie jest księgą rozpaczy. Autor nie nawołuje do bierności ani odrzucenia życia, lecz zachęca do mądrego przeżywania codzienności. Skoro świat jest niestały, człowiek powinien czerpać radość z prostych rzeczy: pracy, relacji z innymi ludźmi i chwil spokoju. Jednocześnie Kohelet podkreśla, że jedyną trwałą wartością pozostaje Bóg, który stoi ponad zmiennością świata i nadaje sens ludzkiemu istnieniu.

Motyw człowieka wobec niestałości świata pojawia się w literaturze od starożytności po współczesność. Każda epoka interpretuje go inaczej, jednak wspólnym elementem pozostaje refleksja nad przemijaniem, kruchością ludzkiego losu i poszukiwaniem sensu w zmiennej rzeczywistości.

Człowiek wobec niestałości świata - kontekst

W średniowieczu motyw ten występuje w literaturze religijnej, m.in. w „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, gdzie życie ziemskie zostaje przedstawione jako kruche i nietrwałe, a śmierć jako nieunikniona dla wszystkich ludzi, niezależnie od ich pozycji społecznej. Podkreślana jest marność dóbr doczesnych i konieczność przygotowania się na życie wieczne.

Motyw obecny jest na przykład w poezji baroku, szczególnie w nurcie vanitas. W wierszu Daniela Naborowskiego „Krótkość żywota” życie ludzkie ukazane zostaje jako ulotne i nietrwałe, porównane do dźwięku, cienia czy dymu. Podobnie jak Kohelet, poeta podkreśla przemijanie i bezsilność człowieka wobec czasu, jednak czyni to za pomocą poetyckich metafor. Oba utwory prowadzą do podobnego wniosku: świadomość nietrwałości świata powinna skłaniać człowieka do refleksji, umiaru i dystansu wobec dóbr materialnych.

Motyw ten znaleźć można także w romantyzmie, gdzie zmienność świata łączy się z poczuciem niepewności losu jednostki. W „Dziadach” cz. III Adama Mickiewicza los człowieka i narodu ukazany zostaje jako zależny od historycznych przemian, na które jednostka nie zawsze ma wpływ. Świat jest niestabilny, a cierpienie i upadek mogą przyjść nagle.

W literaturze XX wieku motyw niestałości świata często wiąże się z doświadczeniem kryzysu wartości i rozpadu dotychczasowego porządku. Przykładem może być „Proces” Franza Kafki, gdzie rzeczywistość jest niezrozumiała, zmienna i wroga człowiekowi, a jednostka nie potrafi odnaleźć w niej trwałego punktu oparcia.

Człowiek wobec niestałości świata - motyw w sztuce

Motyw człowieka wobec niestałości świata ma silne odzwierciedlenie również w malarstwie, zwłaszcza w dziełach podejmujących temat przemijania, kruchości życia i nietrwałości dóbr materialnych.

Najważniejszym kontekstem malarskim jest nurt vanitas, rozwijający się głównie w baroku. Przykładem są martwe natury Pietera Claesza czy Harmen’a Steenwycka, w których pojawiają się symbole przemijania: czaszki, klepsydry, zgaszone świece, zwiędłe kwiaty czy przewrócone kielichy. Obrazy te ukazują człowieka jako istotę podporządkowaną upływowi czasu i przypominają, że bogactwo, wiedza i przyjemności są nietrwałe.

Innym ważnym przykładem jest obraz „Trwałość pamięci” Salvadora Dalego, gdzie zdeformowane, „miękkie” zegary symbolizują względność czasu i nietrwałość rzeczywistości. Człowiek zostaje przedstawiony jako bezsilny wobec upływu czasu i zmienności świata, który wymyka się logicznemu porządkowi.

Motyw ten można także odnaleźć w romantycznym malarstwie Caspara Davida Friedricha, np. w obrazie „Wędrowiec nad morzem mgły”. Postać samotnego człowieka stojącego wobec ogromu natury podkreśla jego kruchość i niepewność istnienia w zmiennym świecie.

Podsumowując, Księga Koheleta ukazuje człowieka jako istotę funkcjonującą w świecie nieustannych zmian, nad którymi nie ma on pełnej kontroli. Niestałość rzeczywistości nie pozbawia jednak życia sensu, lecz uczy pokory i mądrości. Literatura, zarówno biblijna, jak i późniejsza, pokazuje, że akceptacja przemijania może stać się źródłem głębszego zrozumienia ludzkiej egzystencji i właściwego miejsca człowieka w świecie.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.