Czym dla człowieka może być wolność – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Czym dla człowieka może być wolność? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Wolność jest jedną z najważniejszych wartości w życiu człowieka, determinującą jego godność, tożsamość i możliwość samostanowienia. Dla jednostki oznacza swobodę myśli, wyborów i działań, natomiast dla wspólnoty – prawo do istnienia, języka i kultury. W literaturze, zwłaszcza tej powstającej w okresach zniewolenia narodowego, wolność staje się wartością nadrzędną, za którą człowiek gotów jest poświęcić własne życie. Taką właśnie wizję wolności przedstawia Adam Mickiewicz w „Dziadach” cz. III, ukazując ją zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i narodowym.

W „Dziadach” cz. III wolność przede wszystkim wiąże się z losem narodu polskiego pod zaborami. Bohaterowie dramatu – młodzi patrioci, więźniowie i zesłańcy – zostają pozbawieni wolności fizycznej, jednak nie tracą wolności ducha. Mickiewicz pokazuje, że prawdziwa wolność nie ogranicza się jedynie do braku kajdan, lecz polega na wierności ideałom, ojczyźnie i własnemu sumieniu. Mimo represji, bohaterowie zachowują poczucie godności, co czyni ich moralnie wolnymi nawet w warunkach zniewolenia.

Szczególnie wyraźnie znaczenie wolności ukazuje postać Konrada, który uosabia romantycznego indywidualistę i poetę. Dla niego wolność to prawo do decydowania o losach narodu oraz możliwość działania w imię dobra wspólnego. W Wielkiej Improwizacji Konrad buntuje się przeciwko Bogu, domagając się mocy równej boskiej, aby móc uwolnić naród od cierpienia. Jego bunt jest wyrazem pragnienia absolutnej wolności, lecz jednocześnie ujawnia niebezpieczeństwo pychy i przekroczenia granic moralnych. Mickiewicz pokazuje w ten sposób, że wolność pozbawiona pokory i odpowiedzialności może prowadzić do duchowego upadku.

Odmienną wizję wolności reprezentuje ksiądz Piotr, dla którego prawdziwa wolność polega na zawierzeniu Bogu i podporządkowaniu się Jego woli. W jego postawie wolność nie oznacza buntu, lecz duchową niezależność od zła, strachu i nienawiści. Dzięki wierze i pokorze ksiądz Piotr zachowuje wewnętrzną wolność, nawet w obliczu cierpienia i niesprawiedliwości. Mickiewicz zestawia te dwie postawy, ukazując, że wolność może mieć różne oblicza – heroiczne, buntownicze, ale także ciche i pokorne.

W dramacie wolność ma również wymiar moralny i duchowy. Senator Nowosilcow, choć sprawuje władzę i posiada swobodę działania, jest w istocie zniewolony przez własne lęki, okrucieństwo i ambicję. Jego postać dowodzi, że brak kajdan nie zawsze oznacza wolność – człowiek może być zniewolony przez własne wady i grzechy. Mickiewicz wyraźnie podkreśla, że wolność prawdziwa ma charakter wewnętrzny i etyczny.

Czym dla człowieka może być wolność – konteksty

Jako kontekst literacki warto przywołać „Zbrodnię i karę” Fiodora Dostojewskiego. Raskolnikow, podobnie jak Konrad, pragnie przekroczyć granice narzucone człowiekowi, wierząc, że wolność polega na odrzuceniu norm moralnych. Jednak zbrodnia prowadzi go do wewnętrznego zniewolenia – poczucia winy, lęku i samotności. Dopiero przyjęcie odpowiedzialności i pokory daje mu szansę na odzyskanie duchowej wolności. Oba utwory pokazują, że wolność bez moralnych zasad staje się iluzją.

W „Procesie” Franza Kafki wolność człowieka ukazana jest jako wartość iluzoryczna i nieosiągalna. Józef K. formalnie pozostaje na wolności, lecz w rzeczywistości jest całkowicie zniewolony przez niezrozumiały, anonimowy system sądowy, nad którym nie ma żadnej kontroli. Brak wiedzy o przyczynie oskarżenia oraz niemożność obrony sprawiają, że bohater traci poczucie sprawczości i godności. Kafka pokazuje, że człowiek może być zniewolony nawet bez fizycznych kajdan, gdy pozbawia się go prawa do wolnej decyzji, zrozumienia i obrony własnego losu.

W „Lalce” Bolesława Prusa wolność dla człowieka oznacza przede wszystkim możliwość samostanowienia i realizowania własnych ambicji mimo ograniczeń narzucanych przez społeczeństwo. Stanisław Wokulski dąży do niezależności finansowej i społecznej, wierząc, że pieniądze pozwolą mu przekroczyć bariery klasowe i decydować o własnym losie. Jednak jego doświadczenia pokazują, że wolność bywa pozorna, ponieważ jednostkę krępują konwenanse, uprzedzenia i niespełnione uczucia. Prus ukazuje, że prawdziwa wolność wymaga nie tylko środków materialnych, lecz także wewnętrznej niezależności i akceptacji samego siebie.

Podsumowując, wolność w literaturze ukazywana jest jako wartość wielowymiarowa – zarówno indywidualna, duchowa, jak i społeczna. W „Dziadach” cz. III Mickiewicza bohaterowie walczą o wolność narodu i własną niezależność moralną, pokazując, że prawdziwa wolność wymaga odwagi, odpowiedzialności i wierności ideałom. Podobnie w „Zbrodni i karze” Dostojewskiego, „Procesie” Kafki czy „Lalce” Prusa, literatura wskazuje, że wolność nie ogranicza się do braku fizycznych kajdan, lecz zależy od wewnętrznej niezależności, moralnego osądu i zdolności człowieka do samostanowienia w świecie pełnym ograniczeń i presji społecznej.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.