Jak zachować wolność w państwie totalitarnym – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Jak zachować wolność w państwie totalitarnym? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Wolność jednostki w państwie totalitarnym jest jednym z najtrudniejszych zagadnień, z jakimi musi zmierzyć się człowiek. Państwa totalitarne, takie jak te przedstawione w literaturze XX wieku, dążą do pełnej kontroli nad obywatelami – nad ich myślami, uczuciami i codziennym życiem. Pytanie, jak zachować wolność w takim systemie, staje się nie tylko filozoficzne, ale i bardzo praktyczne. Doskonałym przykładem literackim, który pokazuje konsekwencje totalitarnej władzy oraz próby zachowania niezależności jednostki, jest powieść „Rok 1984” George’a Orwella.

Akcja powieści rozgrywa się w Oceanii – państwie totalitarnym rządzonym przez Partię i Wielkiego Brata. Władza kontroluje wszystkie aspekty życia obywateli: myśli, słowa, a nawet emocje. System opiera się na inwigilacji, manipulacji i terrorze, co skutecznie tłumi wolność jednostki. Każdy przejaw indywidualizmu traktowany jest jako zagrożenie dla systemu. Teleekrany, Policja Myśli oraz nowomowa uniemożliwiają swobodne myślenie i wyrażanie opinii.

Główny bohater, Winston Smith, stara się zachować wolność przede wszystkim poprzez myślenie niezależne i zachowanie wewnętrznej autonomii. Prowadzi dziennik, w którym zapisuje swoje myśli sprzeczne z linią Partii, utrzymuje prywatne uczucia wobec Julii i marzy o wolnym świecie. To pokazuje, że w państwie totalitarnym wolność można częściowo zachować w sferze wewnętrznej, czyli w myślach i uczuciach, nawet jeśli rzeczywistość zewnętrzna jest całkowicie kontrolowana.

Jednak Orwell pokazuje także dramatyczne ograniczenia tej wolności. Państwo ma możliwość złamania człowieka psychicznie i fizycznie, jak dzieje się w przypadku Winstona w Ministerstwie Miłości. Nawet najbardziej prywatne i intymne przejawy wolności mogą zostać wykryte i ukarane. Powieść pokazuje, że zachowanie pełnej wolności w państwie totalitarnym jest praktycznie niemożliwe, a nawet najmniejsze próby niezależności niosą ze sobą ogromne ryzyko.

Na podstawie utworu można wyróżnić kilka sposobów, w jakie jednostka stara się zachować choćby namiastkę wolności w totalitarnym państwie:

1. wewnętrzna niezależność – myślenie własne, zachowanie prywatnych uczuć, niezależna refleksja nad światem
2. pamięć i historia – świadome odwoływanie się do prawdy i wspomnień sprzecznych z oficjalną wersją rzeczywistości
3. relacje prywatne – utrzymywanie więzi z innymi ludźmi, które nie podlegają pełnej kontroli władzy, choć są ograniczone i niebezpieczne.

Orwell pokazuje jednak, że nawet te formy wolności są kruche – państwo totalitarne dysponuje metodami, które mogą je złamać, co sprawia, że jednostka musi wybierać między bezpieczeństwem a niezależnością.

Jak zachować wolność w państwie totalitarnym – konteksty literackie

Jako kontekst warto przywołać powieść „Nowy wspaniały świat” Aldousa Huxleya, w której władza również ogranicza wolność jednostki, lecz w inny sposób – przez manipulację genetyczną, warunkowanie i środki farmakologiczne. W świecie Huxleya ludzie pozornie są szczęśliwi, lecz ich wolność myślenia i wyboru została całkowicie zniesiona. Podobnie jak w „Roku 1984”, utwór Huxleya pokazuje, że wolność w państwie totalitarnym można zachować tylko częściowo – poprzez świadomość ograniczeń i zachowanie niezależnych myśli, choć prawdziwa autonomia jest praktycznie niemożliwa.

Życie jednostki w totalitarnym systemie obozów sowieckich, gdzie władza narzuca całkowitą kontrolę nad człowiekiem i jego codziennością ukazane jest w powieści „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Bohaterowie starają się zachować wolność przede wszystkim w sferze duchowej i wewnętrznej – poprzez niezależne myślenie, pamięć o własnej tożsamości oraz moralne wybory, które w systemie opresji stają się aktem sprzeciwu. Wolność objawia się także w drobnych gestach solidarności, rozmowach i wzajemnym wsparciu więźniów, które pozwalają zachować człowieczeństwo mimo okrutnych warunków.

W powieści „Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego ukazane jest państwo totalitarne, w którym władza kontroluje życie obywateli poprzez inwigilację, strach i manipulację. Bohaterowie starają się zachować wolność przede wszystkim w sferze wewnętrznej – poprzez niezależne myślenie, refleksję nad rzeczywistością i zachowanie prywatnych wartości. Często wyrażają sprzeciw w rozmowach czy zachowaniach, które pozostają poza zasięgiem kontroli władzy. Konwicki pokazuje jednak, że nawet te formy wolności są kruche, a próba pełnej niezależności może prowadzić do konfliktu z systemem. W ten sposób powieść ukazuje, że wolność w totalitarnym państwie jest możliwa jedynie jako wewnętrzna postawa i akt odwagi jednostki.

Na podstawie „Roku 1984” i innych antyutopii można stwierdzić, że zachowanie wolności w państwie totalitarnym jest możliwe jedynie w sferze wewnętrznej i duchowej. Wolność myśli, pamięć o prawdzie oraz prywatne uczucia pozostają ostatnim bastionem niezależności człowieka. Jednocześnie literatura ostrzega, że próba otwartego sprzeciwu wobec totalitarnego systemu niesie ze sobą ogromne ryzyko, a państwo dążące do pełnej kontroli może złamać nawet najbardziej odpornego człowieka. Wolność w takim świecie staje się więc nie tyle przywilejem, co aktem odwagi i wewnętrznej niezłomności.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.