Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Władza od wieków stanowi jeden z najważniejszych tematów obecnych w literaturze, filozofii i kulturze. Budzi fascynację, daje poczucie siły i sprawczości, ale niesie także ogromną odpowiedzialność. Niejednokrotnie pokazuje swoje destrukcyjne oblicze, prowadząc do moralnego upadku, szaleństwa i zbrodni. Doskonałym przykładem, który pozwala zastanowić się nad wpływem władzy na człowieka, jest tragedia Williama Szekspira „Makbet”. Dramat ten ukazuje mechanizm przemiany bohatera – od wiernego, szlachetnego rycerza do tyrana opętanego żądzą panowania. Analiza tej postaci pozwala stwierdzić, że władza, szczególnie zdobyta w sposób nieuczciwy, działa na człowieka destrukcyjnie, wypacza jego moralność i prowadzi do zatracenia siebie.

Makbet w początkowej części utworu jawi się jako człowiek odważny, wierny królowi i ojczyźnie, a także zasłużony na polu bitwy. Jego los odmieniają jednak słowa trzech wiedźm przepowiadających mu królewską przyszłość. W tym momencie w bohaterze budzi się ambicja, która z pozoru niewinna, z czasem przeradza się w obsesję. Początkowo waha się przed dokonaniem zbrodni – targają nim wyrzuty sumienia i wątpliwości moralne. Pod wpływem Lady Makbet podejmuje jednak decyzję o zabiciu króla Dunkana, aby przyspieszyć realizację przepowiedni. To pierwszy krok ku zatraceniu. Władza zdobyta przemocą okazuje się krucha i nie daje bezpieczeństwa. Makbet, lękając się utraty tronu, dopuszcza się kolejnych morderstw – Banka, rodzinę Makdufa. Wraz z kolejnymi zbrodniami staje się coraz bardziej okrutny, popada w paranoję, traci kontakt z rzeczywistością i ludzkie odruchy. Z człowieka honorowego zmienia się w tyrana. Władza staje się dla niego obsesją, a jego upadek jest ostateczny i nieunikniony.

Tragedia Makbeta pokazuje, że władza może działać jak trucizna – daje pozorne spełnienie, ale niszczy moralność człowieka. Prowadzi do samotności, strachu i niepokoju, a zdobyta krwią staje się źródłem ciągłego lęku. Szekspir ostrzega, że władza bez kontroli sumienia prowadzi do degeneracji, a ambicja nieograniczona etyką potrafi zniszczyć zarówno jednostkę, jak i otoczenie.

Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? – konteksty literackie

Podobną refleksję znajdziemy w „Procesie” Kafki, gdzie władza aparatu biurokratycznego jest wszechobecna, anonimowa i bezduszna. Józef K., próbując walczyć o swoje prawa, zderza się z systemem, który ma nad nim absolutną władzę, decydując o jego losie bez wyjaśnień i możliwości obrony. W tym kontekście władza przedstawiona jest jako siła opresyjna, odbierająca człowiekowi wolność i godność.

Z kolei w „Ferdydurke” Gombrowicza władza przyjmuje formę presji społecznej i narzuconej formy, która kształtuje tożsamość jednostki. Tam także widać jej wpływ – człowiek w wyniku nacisku traci autentyczność i wolność działania.

W „Balladynie” Juliusz Słowacki wyraźnie ukazuje destrukcyjny wpływ władzy na człowieka. Tytułowa bohaterka, marząc o dostojnej pozycji i pragnąc zostać żoną księcia Kirkora, nie cofnie się przed żadnym czynem, aby osiągnąć swój cel. Balladyna, kierowana ambicją i żądzą panowania, eliminuje kolejnych ludzi stojących na jej drodze – począwszy od własnej siostry Aliny, aż po dalszych przeciwników. Jej postawa stanowi przykład tego, jak władza w rękach osoby pozbawionej skrupułów prowadzi do moralnej degradacji i ostatecznej klęski. Choć bohaterka zdobywa koronę, nie przynosi jej to szczęścia ani wewnętrznego spokoju – przeciwnie, czyni ją coraz bardziej okrutną, samotną i pogrążoną w winie. Słowacki ukazuje, że władza oparta na zbrodni i kłamstwie nie daje trwałego triumfu, lecz staje się źródłem cierpienia i zguby. Zakończenie dramatu, w którym Balladyna ginie trafiona piorunem, można odczytywać jako akt boskiej sprawiedliwości wymierzonej tyranom. Jest to przestroga autora przed niekontrolowaną ambicją oraz dążeniem do władzy za wszelką cenę.

W „Folwarku zwierzęcym” George’a Orwella przedstawiony zostaje mechanizm, w którym władza stopniowo deprawuje jej posiadaczy. Początkowo rewolucja na farmie ma przynieść wolność i równość wszystkim zwierzętom – obalenie człowieka jako tyrana ma zapoczątkować nowy, sprawiedliwy porządek. Jednak z czasem okazuje się, że ci, którzy obejmują funkcje przywódcze, zaczynają przejmować przywileje dawnych panów. Szczególnie widoczny jest proces przemiany świń, na czele z Napoleonem: od zwierząt głoszących równość i wspólnotę stają się one despotycznymi władcami, którzy manipulują innymi i stopniowo budują totalitarny system oparty na strachu i propagandzie.

Wraz ze wzrostem władzy rośnie również dystans między rządzącymi a podporządkowanymi. Świnie stopniowo zmieniają zasady, dostosowując je do własnych potrzeb, fałszują historię i wykorzystują niewiedzę oraz naiwność pozostałych mieszkańców folwarku. Symbolem całkowitego upadku moralnego jest moment, gdy świnie chodzą na dwóch nogach i stają się nieodróżnialne od ludzi – dawnych ciemiężycieli. Władza sprawia więc, że pierwotne ideały zostają zdradzone, a bohaterowie, którzy mieli reprezentować wolność, zmieniają się w tyranów.

Orwell pokazuje, że władza w rękach jednostek pozbawionych kontroli i moralnego kręgosłupa prowadzi do dominacji, korupcji i nadużyć. Człowiek – lub w tym przypadku zwierzę – ulega pokusie przywileju, pragnie coraz większej kontroli i przyjemności, kosztem wolności innych. Utwór jest przestrogą przed systemem, w którym władza skoncentrowana w jednym ośrodku rodzi autorytaryzm, a jej posiadanie stopniowo wypacza charakter i niszczy wartości, które miały legitymizować rewolucję.

Porównując te utwory, można zauważyć wspólną prawdę: władza potrafi kształtować człowieka, ale również go niszczyć. Kiedy staje się celem samym w sobie, dominuje nad moralnością i sumieniem, a jej konsekwencje są tragiczne. Przykład Makbeta a także bohaterów literatury XX wieku pokazuje, że władza jest próbą charakteru. Tylko silny moralnie człowiek potrafi ją udźwignąć, natomiast dla słabego staje się źródłem upadku.

Podsumowując, władza wpływa na człowieka zarówno pozytywnie, jak i destrukcyjnie. Może być narzędziem dobra, jeżeli kieruje nią rozsądek oraz wartości etyczne. Jednak w przypadku Makbeta prowadzi do zbrodni, szaleństwa i klęski, ukazując, że żądza panowania bez granic niszczy człowieka od środka. Władza ma ogromną siłę – kształtuje osobowość, obnaża cechy charakteru, potrafi wydobyć to, co w człowieku najgorsze. Dlatego literatura od wieków przypomina, że największe zwycięstwo to zwycięstwo nad własną ambicją i pragnieniem dominacji.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.