Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła? Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Problem postaw człowieka wobec zła należy do najważniejszych zagadnień filozoficznych i literackich XX wieku, szczególnie w kontekście doświadczeń wojny, totalitaryzmów i masowego cierpienia. Zło w literaturze bywa ukazywane nie tylko jako konkretne wydarzenie historyczne czy katastrofa, ale także jako zjawisko uniwersalne – wpisane w ludzką kondycję. Jednym z najważniejszych utworów podejmujących tę refleksję jest „Dżuma” Alberta Camusa, powieść, w której epidemia staje się metaforą zła dotykającego całe społeczeństwo. Camus ukazuje różnorodne reakcje ludzi na zagrożenie, pokazując, że wobec zła człowiek może przyjmować odmienne, często sprzeczne postawy: od solidarnego oporu, przez obojętność i ucieczkę, po egoizm i moralne zagubienie.

Akcja „Dżumy” rozgrywa się w Oranie – mieście odciętym od świata przez epidemię śmiertelnej choroby. Zaraza symbolizuje zło wszechobecne, nieprzewidywalne i absurdalne, które dotyka zarówno winnych, jak i niewinnych. Bohaterowie Camusa zostają zmuszeni do konfrontacji z sytuacją graniczną, w której nie można pozostać neutralnym. Zło wymusza zajęcie stanowiska i ujawnia prawdziwe postawy moralne jednostek. Camus, jako filozof absurdu, nie daje prostych odpowiedzi, ale pokazuje, że sens człowieczeństwa ujawnia się właśnie w reakcji na zło.

Jedną z najważniejszych postaw wobec zła jest czynny sprzeciw i solidarne działanie, reprezentowane przez doktora Bernarda Rieux. Jako lekarz Rieux od początku epidemii walczy z chorobą, ryzykując własne życie. Jego postawa nie wynika z wiary ani heroizmu – sam podkreśla, że nie jest bohaterem, lecz człowiekiem wykonującym swój obowiązek. Rieux nie próbuje tłumaczyć zła ani go usprawiedliwiać; nie zgadza się na cierpienie jako „naturalny porządek rzeczy”. Jego odpowiedzią na zło jest działanie: leczenie chorych, organizowanie pomocy, codzienna walka mimo świadomości, że zwycięstwo może być tylko chwilowe. Camus pokazuje, że sprzeciw wobec zła nie polega na wielkich deklaracjach, lecz na konsekwentnym, uczciwym działaniu na rzecz innych.

Podobną postawę przyjmuje Jean Tarrou, który organizuje ochotnicze oddziały sanitarne. Tarrou kieruje się refleksją moralną – uważa, że największym zagrożeniem jest obojętność i współudział w złu poprzez bierność. Jego sprzeciw wobec zła ma charakter etyczny: chce żyć tak, by nie przyczyniać się do cierpienia innych. Tarrou świadomie wybiera odpowiedzialność, mimo że wie, iż zło może powrócić. Camus ukazuje w tej postawie ideę buntu wobec absurdu – działania mimo braku gwarancji sensu i sukcesu.

Inną reakcją na zło jest ucieczka i egoizm, widoczne początkowo w postawie Raymonda Ramberta. Dziennikarz pragnie opuścić Oran, by ratować własne szczęście i życie. Jego postawa nie jest jednoznacznie potępiona – Camus pokazuje, że strach i potrzeba ocalenia są naturalne. Jednak z czasem Rambert dostrzega, że ucieczka oznaczałaby zgodę na samotność i moralne wykluczenie. Ostatecznie decyduje się zostać i pomagać innym, przechodząc drogę od egoizmu do solidarności. Ta przemiana pokazuje, że wobec zła człowiek może się zmienić, a wybór postawy jest procesem, nie jednorazową decyzją.

Camus ukazuje także postawę obojętności i moralnego zagubienia, reprezentowaną przez niektórych mieszkańców Oranu, którzy próbują bagatelizować zagrożenie lub przyzwyczaić się do zła. Przyjmują oni cierpienie jako element codzienności, tracąc wrażliwość na los innych. Taka postawa prowadzi do dehumanizacji i osłabienia więzi społecznych. Autor ostrzega, że zło rozprzestrzenia się najszybciej tam, gdzie spotyka się z obojętnością i brakiem odpowiedzialności.

Istotnym elementem powieści jest także refleksja nad religijnym rozumieniem zła, reprezentowana przez ojca Paneloux. Początkowo interpretuje on epidemię jako karę boską, co prowadzi do biernej akceptacji cierpienia. Z czasem jednak jego stanowisko ulega zmianie – duchowny zaczyna dostrzegać dramat niewinnych ofiar, zwłaszcza dzieci. Camus pokazuje w ten sposób kryzys tradycyjnych wyjaśnień zła i konieczność osobistego wyboru postawy wobec cierpienia.

Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła – konteksty literackie

Jako kontekst literacki warto przywołać reportaż Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Marek Edelman, podobnie jak Rieux, przyjmuje postawę sprzeciwu wobec zła poprzez ratowanie ludzkiego życia w sytuacji skrajnej – w getcie warszawskim i później jako lekarz. Nie wierzy w heroiczne mity ani w sens cierpienia, lecz konsekwentnie działa, by ocalić choć jednego człowieka. Zarówno u Camusa, jak i u Krall zło nie zostaje pokonane raz na zawsze, ale odpowiedzią na nie jest odpowiedzialność, solidarność i wierność podstawowym wartościom.

W Księdze Hioba człowiek wobec zła i cierpienia przyjmuje postawę zmagania się z losem i poszukiwania sensu doświadczenia, którego nie rozumie. Hiob doświadcza niewinnego cierpienia, traci majątek, zdrowie i bliskich, a mimo buntu i pytań kierowanych do Boga nie wyrzeka się wiary. Jego postawa łączy sprzeciw wobec niesprawiedliwości z pokorą i wytrwałością. Księga ukazuje, że wobec zła człowiek może zachować godność, wierność wartościom i moralną integralność, nawet nie znając przyczyn swojego cierpienia.

Tytułowa Antygona w dramacie Sofoklesa przyjmuje postawę buntu i wierności własnemu sumieniu. Sprzeciwia się niesprawiedliwemu prawu Kreona, uznając je za moralne zło, i wybiera posłuszeństwo wobec praw boskich oraz etycznych, nawet za cenę życia. Jej postawa ukazuje odwagę i gotowość do poświęcenia w imię wyższych wartości. Z kolei Kreon reprezentuje postawę ślepego uporu i podporządkowania się władzy, co prowadzi do tragedii i pogłębia zło zamiast mu przeciwdziałać.

Podsumowując, literatura pokazuje, że człowiek nigdy nie pozostaje obojętny na zło – nawet bierność jest formą wyboru moralnego. „Dżuma” Alberta Camusa uświadamia, że zło można zwalczać jedynie poprzez solidarność, odpowiedzialność i codzienne, uczciwe działanie na rzecz innych, mimo braku gwarancji sukcesu. Przywołane konteksty literackie potwierdzają, że sprzeciw wobec zła, wierność sumieniu i odwaga moralna pozwalają zachować człowieczeństwo w świecie naznaczonym cierpieniem. Ostatecznie to właśnie przyjęta postawa wobec zła stanowi miarę etycznej dojrzałości człowieka.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.