Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Romantyzm to okres w historii literatury, w którym szczególną rolę odgrywały emocje, duchowość, wiara w siły nadprzyrodzone i niezwykła rola jednostki w dziejach narodu. Jedną z najważniejszych koncepcji epoki był mesjanizm – przekonanie, że naród może pełnić misję zbawczą, a cierpienie jednostki lub całego społeczeństwa ma głębszy sens. Mesjanizm stanowi ideę poświęcenia, ofiary i odkupienia, co szczególnie wyraźnie widać w „Dziadach” części III Adama Mickiewicza. Utwór ten, napisany po upadku powstania listopadowego, stał się głosem pokolenia, które doświadczało niewoli i represji ze strony zaborców.

W centrum tego dzieła znajduje się postać Konrada – poety, buntownika i wizjonera, który utożsamia się z losem całego narodu. Podczas Wielkiej Improwizacji Konrad występuje przeciwko Bogu, prosząc go nie o szczęście osobiste, lecz o władzę nad duszami ludzi, aby móc ich prowadzić ku wolności. Już ten moment wskazuje, jak romantycy rozumieli ideę jednostki wybitnej – bohater staje się kimś więcej niż zwykłym człowiekiem, niemal prorokiem, gotowym ponieść odpowiedzialność za losy ojczyzny. Konrad pragnie ocalić naród, a jego bunt wynika z przekonania, że cierpienie Polaków jest niewinne i niesprawiedliwe. W jego postawie zawiera się zatem istota mesjanizmu: człowiek wybiera poświęcenie dla wspólnoty, nawet jeśli prowadzi je ono ku samotności i rozpaczy.

Mesjanizm jest jednak obecny w „Dziadach” nie tylko w postawie Konrada. Kluczowym elementem dramatu jest także wizja Polski jako narodu-męczennika, ukazana w scenie widzenia księdza Piotra. W tej profetycznej wizji Polska przedstawiona zostaje jako Chrystus narodów – niewinnie cierpiąca, poniżona, torturowana, ale przeznaczona do odkupienia świata. Podobnie jak Chrystus, Polska ma przejść przez okres męki, aby później odrodzić się i przynieść wolność innym. To ujęcie losów ojczyzny podnosi jej historię do wymiaru sakralnego, nadaje sens cierpieniu, a zarazem wprowadza nadzieję na przyszłe zwycięstwo. Poświęcenie narodu staje się tu drogą do duchowego triumfu.

Ideę mesjanizmu można dostrzec również w pochwaleniu ofiary jednostki dla dobra większej wspólnoty. Przykładem jest postawa młodych filomatów i filaretów, więzionych w klasztorze bazylianów. Mimo cierpień i prześladowań pozostają wierni ojczyźnie i swoim ideałom. Ich los ma symbolizować ofiarę całego pokolenia, które gotowe było płacić cierpieniem za wolność przyszłych generacji. Romantycy wskazywali więc, że poświęcenie jest moralnym obowiązkiem, a męczeństwo staje się najwyższą formą patriotyzmu.

Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia - konteksty

Aby pełniej ukazać ideę mesjanizmu, warto odwołać się do kontekstu innego utworu romantycznego, na przykład „Kordiana” Juliusza Słowackiego. W tym dramacie również pojawia się motyw jednostki, która ma pełnić rolę przewodnika narodu. Tytułowy bohater przechodzi drogę dojrzewania duchowego, poszukuje sensu życia, a ostatecznie chce poświęcić się dla ojczyzny, planując zamach na cara. Jego samotność na szczycie Mont Blanc to symbol rozdarcia między siłą ducha a słabością ciała. Choć Kordianowi nie udaje się dokonać czynu, sama jego postawa podkreśla romantyczny wzorzec poświęcenia, ideału bohatera gotowego oddać życie za wolność narodu.

W sztuce polskiej motyw mesjanizmu i romantycznej idei poświęcenia narodu znajduje rozbudowane odzwierciedlenie, szczególnie w malarstwie XIX wieku. Doskonałym kontekstem są obrazy Jana Matejki, który wielokrotnie przedstawiał Polskę jako naród męczenników. W dziele „Polonia” widzimy uosobioną ojczyznę w kajdanach – cierpiącą, zniewoloną, ale jednocześnie godną, co koresponduje z wizją narodu jako Chrystusa narodów, znaną z „Dziadów” części III Mickiewicza.

Podobnie symbolicznie funkcjonuje cykl „Polonia (1863)” Artura Grottgera, ukazujący dramat powstania styczniowego: aresztowania, zesłania, klęski i samotność bohaterów. Grottger podkreśla, że droga do wolności prowadzi przez ofiarę, a młodzi powstańcy – tak jak Konrad – ponoszą cierpienie w imię dobra wspólnego, wierząc w sens historycznego poświęcenia.

Równie ważnym kontekstem jest obraz „Stańczyk” Jana Matejki, który nie obrazuje bezpośrednio mesjanizmu, lecz przedstawia bohatera udręczonego świadomością upadku ojczyzny. W czasie, gdy dwór bawi się beztrosko, Stańczyk samotnie rozmyśla nad losem Polski, co symbolizuje odpowiedzialność moralną jednostki za naród. W twórczości Jacka Malczewskiego motyw martyrologii narodowej pojawia się w postaci sybiraków, aniołów czy bohaterów powstań – artysta ukazuje cierpienie jako drogę odrodzenia duchowego, a obrazy o silnym ładunku patriotycznym wprowadzają chrystologiczną symbolikę ofiary.

Podsumowując, mesjanizm w „Dziadach” cz. III Adama Mickiewicza to idea, która ukazuje sens cierpienia i poświęcenia zarówno jednostki, jak i całego narodu. Konrad i młodzi patrioci reprezentują romantyczną wizję człowieka wybranego, gotowego ponieść ofiarę dla przyszłych pokoleń. Natomiast Polska jako naród-męczennik ukazana w Widzeniu księdza Piotra dowodzi, że męka prowadzi do zmartwychwstania i odrodzenia. W zestawieniu z „Kordianem” łatwo zauważyć, że motyw poświęcenia dla ojczyzny jest jednym z fundamentów romantycznego myślenia o losach narodu. Dzięki temu mesjanizm staje się nie tylko literacką koncepcją, ale przede wszystkim symbolem nadziei, wiary i duchowej siły Polaków w czasach niewoli.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.