Postawy odwagi i tchórzostwa – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Postawy odwagi i tchórzostwa. Omów zagadnienie na podstawie Potopu Henryka Sienkiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Postawy odwagi i tchórzostwa od wieków były jednym z kluczowych zagadnień literatury, szczególnie w utworach historycznych i epickich. Literatura często ukazuje te cechy jako podstawę moralnego i społecznego osądu bohatera, wpływającą zarówno na jego los, jak i losy wspólnoty. Odwaga bywa nagradzana, wzmacnia więzi społeczne i przyczynia się do obrony wartości wyższych, natomiast tchórzostwo prowadzi do upadku moralnego, utraty szacunku i dramatycznych konsekwencji. „Potop” Henryka Sienkiewicza jest doskonałym przykładem powieści, w której autorskie ukazanie odwagi i tchórzostwa kształtuje obraz jednostki i narodu w czasie trudnych wydarzeń historycznych, jak inwazja szwedzka w XVII wieku.

Najpełniejszym przykładem postawy odwagi w „Potopie” jest Andrzej Kmicic. Na początku powieści Kmicic jawi się jako młody, porywczy szlachcic, którego cechuje brawura i impulsywność. Choć początkowo jego działania bywają egoistyczne, w obliczu zagrożenia ojczyzny Kmicic wykazuje ogromną odwagę, podejmując ryzyko zarówno na polu bitwy, jak i w intrygach politycznych. Jego bohaterstwo objawia się nie tylko w walce fizycznej, ale także w lojalności wobec przyjaciół i zobowiązań – staje w obronie słabszych, podejmuje niebezpieczne misje i walczy o honor Rzeczypospolitej. Odwaga Kmicica jest zatem cechą zarówno indywidualną, jak i społeczną – jego postawa ma znaczenie dla dobra wspólnego. Przemiana Kmicica od porywczego młodzieńca do bohatera narodowego ukazuje, że prawdziwa odwaga wymaga odpowiedzialności, rozwagi i poświęcenia.

Przeciwieństwem odwagi jest tchórzostwo, które Sienkiewicz pokazuje przez postaci mniej szlachetne, np. Bogusza, dowódcę, który w obliczu zagrożenia nie podejmuje odpowiedzialnych decyzji, a jego strach przed ryzykiem osłabia morale innych. Tchórzostwo przejawia się w unikaniu konfrontacji, uleganiu interesom własnym kosztem wspólnoty i braku odwagi do wzięcia odpowiedzialności za losy narodu. Autor pokazuje, że tchórzostwo nie tylko niszczy jednostkę – prowadzi do hańby i poczucia winy – ale też osłabia wspólnotę, w której brak bohaterów i osób gotowych do poświęceń może zadecydować o przegranej w trudnych czasach.

W „Potopie” odwaga i tchórzostwo często występują jednocześnie – w scenach bitew, oblężeń i politycznych intryg widzimy, że jednostki odważne stają się inspiracją dla innych, a tchórzliwe postawy prowadzą do chaosu i strat. Sienkiewicz wykorzystuje te zestawienia, by podkreślić wartości patriotyczne i moralne, pokazując, że prawdziwa odwaga jest fundamentem honoru i obrony ojczyzny.

Postawy odwagi i tchórzostwa - konteksty

Jednym z klasycznych kontekstów jest „Antygona” Sofoklesa, w której odwaga bohaterki polega na wierności prawom boskim i własnemu sumieniu, mimo groźby śmierci, natomiast tchórzostwo ujawnia się w postawie Kreona, który lęk przed utratą władzy stawia ponad dobro rodziny i państwa. Utwór pokazuje, że prawdziwa odwaga ma charakter moralny, a nie polityczny.

Jako kontekst literacki warto przywołać „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza, gdzie odwaga Zbyszka z Bogdańca także jawi się jako podstawowy wyznacznik bohaterstwa. Zbyszko, podobnie jak Kmicic, podejmuje ryzyko w obronie honoru, bliskich i ojczyzny, podczas gdy postaci tchórzliwe w utworze spotykają karę moralną lub społeczną. Oba utwory pokazują, że odwaga w literaturze Sienkiewicza jest nie tylko cechą indywidualną, lecz również czynnikiem decydującym o losach wspólnoty.

Podobny motyw możemy dostrzec w „Juliuszu Cezarze” Williama Szekspira, gdzie postawy odwagi i tchórzostwa kształtują losy polityczne i moralne bohaterów. Brutus, kierując się odwagą moralną, podejmuje ryzyko dla dobra Rzymu, podczas gdy Cassius i inni, ulegając tchórzostwu lub interesom osobistym, prowadzą do konfliktu i tragedii. Literatura pokazuje, że odwaga i tchórzostwo to nie tylko indywidualne cechy, ale także czynniki determinujące losy innych.

Kontekstem może być także „Makbet” Williama Szekspira, w którym pozorna odwaga tytułowego bohatera okazuje się w rzeczywistości tchórzostwem moralnym. Makbet, niezdolny do uczciwej walki o władzę, wybiera drogę zbrodni, co prowadzi go do wewnętrznego rozkładu. Szekspir pokazuje, że prawdziwa odwaga nie polega na sile fizycznej, lecz na umiejętności przeciwstawienia się złu i własnym ambicjom.

Motyw ten obecny jest również w „Kamieniach na szaniec” Aleksandra Kamińskiego, gdzie młodzi bohaterowie wykazują się niezwykłą odwagą, ryzykując życie w imię wolności i przyjaźni. Ich postawa zostaje przeciwstawiona bierności i strachowi części społeczeństwa wobec okupanta. Utwór ukazuje, że odwaga często wiąże się z poświęceniem, ale nadaje życiu sens i wartość.

Podsumowując, literatura ukazuje odwagę i tchórzostwo jako postawy, które decydują nie tylko o losie jednostki, lecz także o przyszłości całych wspólnot. „Potop” Henryka Sienkiewicza dowodzi, że prawdziwa odwaga wymaga odpowiedzialności, wierności wartościom i gotowości do poświęceń, natomiast tchórzostwo prowadzi do moralnego upadku i osłabienia narodu. Przywołane konteksty literackie potwierdzają, że wybór między odwagą a strachem jest jednym z najważniejszych sprawdzianów człowieczeństwa.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.