Sen o Polsce czy sąd nad Polską – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Sen o Polsce czy sąd nad Polską? Omów zagadnienie na podstawie Wesela Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego to jeden z najważniejszych dramatów w historii literatury polskiej, ponieważ autor podejmuje w nim próbę odpowiedzi na pytanie o kondycję narodu polskiego u schyłku XIX wieku. Utwór ten bywa odczytywany dwojako: jako sen o Polsce – pełen marzeń o wolności, jedności i odrodzeniu narodowym, ale jednocześnie jako surowy sąd nad Polską, obnażający słabości społeczeństwa, jego bierność, podziały i brak zdolności do realnego działania. Wyspiański łączy oba te ujęcia, tworząc dramat symboliczny, który jest jednocześnie wizją i oskarżeniem.

Akcja „Wesela” rozgrywa się podczas autentycznego wesela inteligentki z chłopem w podkrakowskich Bronowicach. Już sama sytuacja dramatyczna symbolizuje marzenie o zjednoczeniu różnych warstw społecznych w imię wspólnej sprawy narodowej. Spotkanie inteligencji i chłopów miało być zapowiedzią nowej, silnej Polski, opartej na współpracy elit i ludu. W tym sensie „Wesele” można odczytywać jako sen o Polsce zjednoczonej, zdolnej do walki o niepodległość.

Jednak rozmowy bohaterów szybko pokazują, że owo porozumienie jest jedynie pozorne. Inteligencja, reprezentowana przez Poetę, Dziennikarza czy Radczynię, snuje wzniosłe idee i romantyczne wizje, ale pozostaje bierna i oderwana od realnych problemów. Chłopi natomiast, choć silni i zakorzenieni w tradycji, nie ufają inteligencji i kierują się przede wszystkim własnym interesem. W ten sposób Wyspiański demaskuje narodowe złudzenia – sen o jedności okazuje się iluzją.

Kluczową rolę w dramacie odgrywają postacie fantastyczne, które nawiedzają bohaterów i pełnią funkcję oskarżycieli narodowych sumień. Stańczyk wyrzuca Dziennikarzowi brak odpowiedzialności i politycznej odwagi, Rycerz uświadamia Poecie jałowość jego twórczości, a Hetman symbolizuje zdradę elit i egoizm klasowy. Te zjawy przypominają o zmarnowanych szansach, błędach przeszłości i niespełnionych obowiązkach wobec ojczyzny. W tym wymiarze „Wesele” staje się sądem nad Polską, ukazującym narodowe grzechy.

Najważniejszym symbolem dramatu jest Wernyhora, który przynosi wizję powstania narodowego i wręcza Gospodarzowi złoty róg – znak mobilizacji i działania. Jest to moment kulminacyjny snu o Polsce wolnej i zjednoczonej. Jednak szansa ta zostaje zaprzepaszczona: złoty róg ginie, a bohaterowie pogrążają się w chaosie i bezradności. Ten epizod jednoznacznie pokazuje, że Polacy nie potrafią wykorzystać historycznych momentów i sami przekreślają możliwość odzyskania niepodległości.

Finałowy chocholi taniec stanowi najbardziej pesymistyczny obraz narodu. Bohaterowie, zahipnotyzowani przez Chochoła, krążą w bezwładnym tańcu, symbolizując marazm, bierność i duchowe uśpienie społeczeństwa. To wyraźny sąd Wyspiańskiego nad Polakami – narodem, który śni o wolności, ale nie jest gotowy ponieść odpowiedzialności za jej realizację. Sen o Polsce okazuje się ucieczką od działania, a nie impulsem do walki.

Sen o Polsce czy sąd nad Polską - konteksty literackie

Jako kontekst literacki warto przywołać „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza. W dramacie Mickiewicza dominuje romantyczny sen o Polsce jako „Chrystusie narodów”, która poprzez cierpienie ma odkupić inne narody. Polska jest tam przedstawiona w sposób idealizowany, a naród – mimo prześladowań – jawi się jako moralnie wielki i wybrany. Wyspiański polemizuje z tą wizją: zamiast mesjanistycznego mitu proponuje trzeźwą diagnozę społeczeństwa, wskazując, że cierpienie samo w sobie nie prowadzi do wolności bez realnego działania.

Z kolei w „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego motyw „snu o Polsce” i „sądu nad Polską” ukazany jest poprzez zderzenie idealistycznej wizji z brutalną rzeczywistością. Sen o ojczyźnie symbolizują „szklane domy” – utopijna wizja państwa sprawiedliwego, nowoczesnego i dbającego o obywateli. Po przyjeździe do odrodzonej Polski Cezary Baryka konfrontuje to marzenie z biedą, chaosem społecznym i nierównościami. Żeromski dokonuje w ten sposób surowego sądu nad państwem, które nie spełnia oczekiwań młodego pokolenia. Polska jawi się jako kraj pełen potencjału, lecz niezdolny do realizacji własnych ideałów. Autor pokazuje, że bez reform i odpowiedzialności sen o Polsce pozostaje jedynie niespełnioną obietnicą.

Można więc uznać, że „Wesele” i wskazane utwory łączą w sobie sen i sąd. Sen – ponieważ ukazują marzenie o Polsce wolnej, zjednoczonej, nowoczesnej i silnej. Sąd – ponieważ bezlitośnie obnażają narodowe słabości: bierność, brak solidarności, skłonność do mitologizowania przeszłości i niezdolność do czynu.

Autorzy nie odbierają Polakom nadziei, ale pokazują, że jej spełnienie wymaga dojrzałości, odpowiedzialności i wspólnego działania.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.