Utopijny i realny obraz rzeczywistości – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Utopijny i realny obraz rzeczywistości. Omów zagadnienie na podstawie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Literatura bardzo często zestawia wizje idealne z rzeczywistością, aby ukazać rozdźwięk między marzeniami człowieka a realnym światem. Utopia bywa wyrazem tęsknoty za sprawiedliwością, ładem i szczęściem, natomiast rzeczywistość konfrontuje te marzenia z trudnymi faktami społecznymi, politycznymi i moralnymi. Takie zestawienie pozwala autorom zadawać pytania o sens ideałów, możliwości ich realizacji oraz cenę, jaką płaci jednostka za zderzenie z prawdą. Jednym z najważniejszych polskich utworów podejmujących ten problem jest „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego.

Najbardziej wyrazistym przykładem utopijnej wizji w powieści jest koncepcja szklanych domów, opowiedziana Cezaremu Baryce przez jego ojca, Seweryna. Polska przedstawiona w tej wizji jawi się jako kraj nowoczesny, bogaty i sprawiedliwy społecznie, w którym technologia służy ludziom, a państwo dba o dobro wszystkich obywateli. Szklane domy symbolizują powszechny dobrobyt, równość i harmonię społeczną. Utopia ta pełni funkcję mitu – podtrzymuje nadzieję, daje sens wędrówce i pomaga przetrwać trudne doświadczenia wojny i rewolucji. Jednocześnie już na poziomie idei jest oderwana od realiów historycznych i społecznych.

Po przybyciu do Polski Cezary zderza się z realnym obrazem rzeczywistości. Zamiast idealnego państwa widzi kraj zniszczony wojną, biedny, pełen nierówności społecznych i chaosu. Spotyka się z nędzą chłopów, bezrobociem robotników i obojętnością elit. To bolesne rozczarowanie ukazuje przepaść między utopijną wizją a realnymi warunkami życia. Żeromski pokazuje, że idealistyczne projekty, choć potrzebne jako impuls do działania, nie wystarczą bez uwzględnienia rzeczywistych problemów społecznych.

W „Przedwiośniu” pojawia się również utopia rewolucyjna, z którą Cezary styka się w czasie rewolucji bolszewickiej. Hasła równości, sprawiedliwości i zniesienia podziałów klasowych początkowo fascynują bohatera. Rewolucja jawi się jako droga do nowego, lepszego świata. Jednak rzeczywistość szybko obnaża jej prawdziwe oblicze – przemoc, terror, śmierć niewinnych ludzi i całkowity rozpad zasad moralnych. Żeromski ukazuje, że utopijne idee realizowane siłą prowadzą do tragedii jednostek i dehumanizacji społeczeństwa.

Realistyczną alternatywę dla utopii reprezentuje w powieści Szymon Gajowiec. Jego wizja odbudowy Polski opiera się na stopniowych reformach, pracy u podstaw i odpowiedzialności państwowej. Nie obiecuje on szybkiego szczęścia ani powszechnego dobrobytu, lecz zakłada długotrwały proces naprawy kraju. Dla Cezarego ta koncepcja wydaje się zbyt powolna i pozbawiona entuzjazmu, jednak Żeromski sugeruje, że tylko realistyczne działania mają szansę przynieść trwałe efekty. Zestawienie Gajowca z utopijnymi wizjami podkreśla napięcie między marzeniem a realnością.

Utopijny i realny obraz rzeczywistości wpływa bezpośrednio na rozwój wewnętrzny Cezarego Baryki. Bohater, konfrontując marzenia z faktami, dojrzewa, traci złudzenia i uczy się krytycznego myślenia. Jego postawa nie jest jednoznaczna – nie potrafi w pełni zaakceptować ani utopii, ani chłodnego realizmu. Marsz z robotnikami w finale powieści można interpretować jako wyraz buntu wobec niesprawiedliwości, ale też jako otwarte pytanie o przyszłość Polski i możliwość pogodzenia ideałów z rzeczywistością.

Utopijny i realny obraz rzeczywistości – konteksty literackie

Jako kontekst literacki warto przywołać „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego. W dramacie tym również dochodzi do zderzenia utopijnych marzeń o wolnej i zjednoczonej Polsce z realną niemocą społeczeństwa. Postacie symboliczne, takie jak Wernyhora, uosabiają narodowe ideały i marzenia, które jednak nie zostają zrealizowane z powodu braku jedności i odpowiedzialności. Podobnie jak w „Przedwiośniu”, utopia okazuje się siłą inspirującą, ale niewystarczającą bez realnych działań.

W „Folwarku zwierzęcym” George’a Orwella utopijna wizja równości i sprawiedliwości społecznej pojawia się wraz z rewolucją zwierząt, które pragną stworzyć świat wolny od ucisku człowieka. Początkowe ideały wspólnoty, równości i braterstwa szybko zderzają się z realnym obrazem rzeczywistości, w której władzę przejmują świnie. Stopniowo utopia przekształca się w totalitarny system oparty na kłamstwie, manipulacji i przemocy. Autor pokazuje, że szlachetne hasła mogą zostać wypaczone przez żądzę władzy. W ten sposób „Folwark zwierzęcy” obnaża mechanizm, w którym utopijne idee prowadzą do nowej formy zniewolenia.

Utopijna wizja ładu, dojrzałości i społecznej harmonii zostaje w „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza skonfrontowana z realnym światem pełnym sztucznych form i konwenansów. Ideały narzucane przez szkołę, rodzinę i społeczeństwo mają tworzyć „doskonałego” człowieka, lecz w rzeczywistości prowadzą do zniewolenia jednostki. Bohater doświadcza rozbieżności między tym, co powinno być, a tym, czym naprawdę jest ludzkie życie. Gombrowicz ukazuje, że utopia wychowania i porządku społecznego jest iluzją, ponieważ ignoruje indywidualność i naturalną niedojrzałość człowieka. W efekcie realny obraz rzeczywistości jawi się jako przestrzeń chaosu i nieustannej walki z narzuconymi formami.

Podsumowując, literatura ukazuje utopię i rzeczywistość jako dwa przeciwstawne, lecz wzajemnie dopełniające się porządki myślenia o świecie. Utopijne wizje nadają sens działaniom człowieka, budzą nadzieję i mobilizują do zmiany, jednak zderzenie z realnością często prowadzi do rozczarowania i utraty złudzeń. „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego pokazuje, że same ideały nie wystarczą bez odpowiedzialności, refleksji i realistycznych działań. Zestawienie marzeń z rzeczywistością staje się impulsem do dojrzewania bohatera i krytycznego spojrzenia na świat. W ten sposób utwory literackie nie tylko demaskują iluzje, ale także zachęcają do poszukiwania równowagi między ideałem a realnym życiem.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.