Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie – pytania jawne na maturę

Pytania jawne - opracowanie

Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie. Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Zagłada Żydów była jednym z najbardziej dramatycznych i niewyobrażalnych doświadczeń XX wieku, a jej pełne zrozumienie możliwe jest przede wszystkim dzięki świadectwom tych, którzy byli jej bezpośrednimi uczestnikami i świadkami. Literatura dokumentu osobistego i reportażu pozwala spojrzeć na Holocaust nie z perspektywy liczb czy faktów historycznych, lecz przez los jednostki. Taki właśnie charakter ma reportaż Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem”, w którym Zagłada ukazana jest poprzez wspomnienia Marka Edelmana – lekarza, jednego z przywódców powstania w getcie warszawskim. Jego relacja łączy perspektywę uczestnika wydarzeń z refleksją świadka, który po latach próbuje nadać sens traumatycznemu doświadczeniu.

Marek Edelman nie opisuje Zagłady w sposób patetyczny ani heroiczny. Jako uczestnik życia w getcie skupia się na codzienności: chorobach, głodzie, selekcjach i ciągłej obecności śmierci. Zagłada z jego perspektywy nie jest jednorazowym aktem eksterminacji, lecz procesem stopniowego oswajania ludzi z umieraniem. Śmierć staje się czymś powszednim, niemal „technicznym”, a podstawowym zadaniem człowieka jest przetrwanie kolejnego dnia. Edelman, jako lekarz, podejmuje dramatyczne decyzje, decydując, komu pomóc w pierwszej kolejności, wiedząc, że nie jest w stanie uratować wszystkich. Ta perspektywa uczestnika pokazuje Zagładę jako przestrzeń tragicznych wyborów moralnych, w której nie istnieją rozwiązania jednoznacznie dobre.

Jednocześnie Edelman występuje w reportażu jako świadek, który po wojnie próbuje opowiedzieć o tamtych wydarzeniach bez uproszczeń i mitologizacji. Jego relacja burzy stereotyp bohaterskiej walki – powstanie w getcie nie było romantycznym zrywem, lecz aktem desperacji ludzi skazanych na śmierć. Edelman podkreśla, że prawdziwym bohaterstwem była codzienna walka o życie: zdobycie jedzenia, opieka nad chorymi, ratowanie pojedynczych istnień. Tytuł reportażu – „Zdążyć przed Panem Bogiem” – nabiera w tym kontekście szczególnego znaczenia: oznacza próbę ocalenia człowieka zanim nadejdzie nieuchronna śmierć. Zagłada ukazana jest więc jako sytuacja graniczna, w której sens ma każdy uratowany moment życia.

Hanna Krall jako reporterka oddaje głos Edelmanowi, nie narzucając własnych ocen. Dzięki temu Zagłada zostaje pokazana z perspektywy świadka, który nie szuka wielkich słów ani moralnych deklaracji, lecz mówi o faktach, emocjach i wątpliwościach. Edelman nie idealizuje ani siebie, ani innych – mówi o strachu, zmęczeniu, rezygnacji, ale też o poczuciu odpowiedzialności za drugiego człowieka. Taka narracja wzmacnia autentyzm przekazu i pozwala czytelnikowi zrozumieć, że doświadczenie Zagłady nie mieści się w prostych kategoriach dobra i zła.

Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie – konteksty literackie

Jako kontekst literacki warto przywołać opowiadania Tadeusza Borowskiego, zwłaszcza „Proszę państwa do gazu”. Podobnie jak u Krall, Zagłada ukazana jest z perspektywy świadka i uczestnika, jednak ton narracji jest znacznie bardziej chłodny i brutalny. Borowski pokazuje obóz koncentracyjny jako system, który całkowicie niszczy moralność człowieka i zmusza go do współudziału w mechanizmie zagłady. Narrator, aby przeżyć, rezygnuje z empatii i przyjmuje logikę obozu. W zestawieniu z postawą Edelmana widać różne sposoby reagowania na to samo doświadczenie graniczne: u Borowskiego dominuje pesymizm i obojętność, u Krall – przekonanie, że nawet w obliczu Zagłady możliwe jest zachowanie elementarnej odpowiedzialności za drugiego człowieka.

W „Medalionach” Zofii Nałkowskiej relacje uczestników Zagłady mają charakter dokumentu i oskarżenia wobec sprawców zbrodni. Autorka oddaje głos ludziom ocalałym, mieszkańcom gett i obozów oraz osobom, które bezpośrednio zetknęły się z okrucieństwem wojny, co nadaje opowiadaniom autentyczność i siłę moralnego świadectwa. Narracja pozbawiona emocjonalnych komentarzy potęguje grozę przedstawionych wydarzeń, ukazując masową eksterminację jako fakt dokonany przez ludzi innym ludziom. Nałkowska koncentruje się na losie jednostki w obliczu Zagłady, pokazując cierpienie, dehumanizację i bezradność ofiar. Motyw Zagłady w „Medalionach” podkreśla obowiązek pamięci i odpowiedzialność świadka, który poprzez słowo ratuje prawdę historyczną przed zapomnieniem.

Zagłada ukazana z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie nabiera wymiaru głęboko ludzkiego i moralnego, ponieważ odsłania nie tylko ogrom cierpienia, lecz także dramatyczne wybory podejmowane w sytuacjach granicznych. Reportaż Hanny Krall pokazuje, że świadectwo Marka Edelmana nie służy heroizacji przeszłości, lecz zachowaniu prawdy o codziennym zmaganiu się ze śmiercią, strachem i odpowiedzialnością za innych. Zestawienie tej perspektywy z utworami Borowskiego i Nałkowskiej uświadamia, że literatura Zagłady pełni funkcję pamięci i przestrogi, przypominając o skutkach dehumanizacji i milczenia. Ostatecznie takie relacje potwierdzają, że tylko głos świadków pozwala ocalić sens doświadczeń, które wymykają się statystykom i oficjalnym narracjom historycznym.

***

Więcej treści maturalnych – Matura od A do Z

Zobacz też Niezbędnik maturzysty

Poznaj dokładnie różne Typy studiów oferowane na polskich uczelniach.

Wybierz najlepszy dla siebie Kierunek studiów oraz uczelnię, która ma go w ofercie.

Miasta akademickie oferują szeroki wachlarz form kształcenia na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, on-line, hybrydowych.

Nasza Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi podjęcie decyzji kandydatowi na studia.

Może już teraz planujesz Studia podyplomowe? Wybór programów ze wszystkich dziedzin jest imponujący.