Jakiego zawodu szukasz?

Charakteryzator

Charakteryzator jest niczym magik. Nadaje człowiekowi nowe oblicze. To profesjonalista, który za pomocą kosmetyków, peruk, zarostów i całego arsenału różnorodnych środków nadaje twarzy i sylwetce aktora cechy wieku i osobowości odtwarzanej przez niego postaci. Ta dziedzina powstała wieki temu, kiedy to aktorzy w teatrze zaczęli się charakteryzować. Jej częścią jest wizaż i stylizacja.


Charakteryzator

W zawodzie tym pomysłowość, kreatywność, zmysł plastyczny są niezbędne. Podobnie jak otwartość na bardzo ekstrawaganckie pomysły, ciągłe szukanie inspiracji, nieustanne szlifowanie własnego warsztatu rzemieślniczego. Dobry charakteryzator oprócz wyćwiczonego oka powinien mieć opanowaną wiedzę z zakresu historii sztuki, historii ubioru, operatorstwa, scenografii, fotografii.

Charakteryzator, który wie, jakie prawa rządzą sceną, jak "widzi" kamera czy aparat fotograficzny, jak na wygląd wpływa tło, scenografia, strój, potrafi odpowiednio do tego wszystkiego dobrać swoje środki kreacji postaci. Dla charakteryzatora każde nowe zlecenie jest wyzwaniem, a w szczególności te prace, które się wiążą z efektami specjalnymi: topielcy, upiory, zjawy rodem z gotyckich horrorów, odcięte kończyny, poderżnięte gardła, poparzone twarze.

W porównaniu z tymi zadaniami, praca w charakteryzatorni telewizyjnej i dbanie o świeży wygląd zaproszonych na antenę gości to bułka z masłem.

Status społeczny

Zawód ten jest mało popularny. Charakteryzatorzy nadal stanowią nieliczną grupę zawodową. To z kolei daje im dobrą pozycję na rynku pracy. Zatrudnienie znajdują głównie na planie filmowym i przy produkcjach telewizyjnych. Większym uznaniem oraz wyższym poziomem wynagrodzeniem cieszą się głównie charakteryzatorzy filmowi.

Jak zostać charakteryzatorem?

Możliwości dojścia do tego zawodu są różne. Wielu osiągnęło sukces nie poprzez studia, ale praktykę i naukę u mistrzów.
Kandydat do tego zawodu może oczywiście w pierwszej kolejności wybrać uczelnię, np. artystyczną, z zakresu sztuk plastycznych, a potem nauczyć się charakteryzacji w jednej z wielu szkół charakteryzacji. Rekomendowane kierunki studiów to np. charakteryzacja i kostiumografia, kosmetologia, projektowanie ubioru, stylizacja kostiumu i kreacja wizerunku, charakteryzacja i wizaż.

Nauka w szkołach policealnych trwa zazwyczaj rok. Polega głównie na praktykach w szkolnych pracowniach i na zewnątrz, np. w teatrze lub na planie filmowym. Słuchacze trafiają do przyszkolnych charakteryzatorni, które są specjalistycznie wyposażone, np. w wiele punktów oświetleniowych, pozwalających na otrzymanie oświetlenia o mocy porównywalnej ze studiem telewizyjnym. Każda ze szkół powinna posiadać też własne studio fotograficzne, żeby na bieżąco dokumentować prace własnych uczniów.

W programie zajęć oprócz takich przedmiotów jak: charakteryzacja filmowa, telewizyjna, teatralna, modowa, jest także wizaż, stylizacja ubioru, dynamiczne i statyczne efekty specjalne. Ćwiczenia obejmują rysunek, kreowanie postaci, perukarstwo, wyrób wąsów, bród, baków, klejenie zarostów, analiza kolorystyczna, makijaż upiększający, makijaż fashion, efekty brzydoty i zmęczenia, body painting. Do tego zestawu trzeba dodać fryzjerstwo: filmowe i współczesne, fryzury stylowe, fryzury modowe. Ponadto studiuje się efekty specjalne, takie jak postarzanie i odmładzanie, rany, oparzenia i opuchlizny oraz wyrób środków do efektów specjalnych.

Gdzie pracuje charkteryzator?

Absolwenci szkół charakteryzacji raczej bez problemów dostają pracę. Ci najlepsi są niemal od razu doceniani na międzynarodowych festiwalach filmowych. To zasługa solidnego warsztatu, bez którego praca w zawodzie charakteryzatora nie byłaby możliwa, a poza tym talentu, motywacji i umiejętności współpracy w dużej grupie osób.

Absolwenci takich studiów, ale wyłącznie tych wyspecjalizowanych w charakteryzacji (nie wizażyści), trafiają do teatrów, na plany filmowe i do studiów telewizyjnych. Pewna ich grupa jest potrzebna producentom filmów reklamowych i fotografom reklamowym. Jednak na etat mogą liczyć jedynie w teatrze, poza nim pracują na zlecenia. W tej dziedzinie charakteryzatorzy mogą też liczyć na bardzo interesujące propozycje pracy poza Polską. W tym zawodzie nie ma granic.

Zarobki charakteryzatorów

Zarobki są bardzo zróżnicowane. Wynagrodzenie uzależnione jest od doświadczenia, popularności charakteryzatora, liczby klientów, ilości zleceń.

Początkujący charakteryzator zarabia ok. 3000–5000 zł brutto miesięcznie.

Doświadczony może liczyć na wynagrodzenie 6000–10 000 zł, w zależności od renomy i miejsca pracy.

Na planach filmowych lub reklamowych najczęściej obowiązują stawki projektowe (kilkaset do kilku tysięcy zł za dzień zdjęciowy).

Freelancerzy mogą zarabiać znacznie więcej – zależnie od liczby zleceń.

***

Interesują Cię studia artystyczne?

Poznaj kierunki artystyczne.

Nie wiesz, w jakim mieście studiować? - wybierz swój ośrodek akademicki.

Wyszukiwarka uczelni, kierunków, typów studiów ułatwi decyzje wszystkim niezdecydowanym kandydatom.

Wybiegaj w przyszłość, zaplanuj Studia podyplomowe.

Powiązane zawody

Komentarze (21)

Anabelle
sama się przekonałam, że znajomości to podstawa. co prawda studiów nie ukończyłam, tylko kurs ale po nim i tak nie miałam zabójczo dużo ofert pracy :P i zarobki nie są duże. a o pracy w teatrze czy przy jakimś filmie nawet nie mam co marzyć..
07.02.2013
21.01.2013
Atelier Mademoiselle
Ja skończyłam jedną z najlepszych szkół charakteryzacji w Warszawie, odbyłam praktyki (teatr, targi, filmy niekomercyjne) i "pracuję" w tym zawodzie prawie 2 lata. Napisałam "pracuję", bo zazwyczaj za pracę uważa się coś więcej niż jednorazowe zlecenia 3 razy w miesiącu. Dodatkowo doszkoliłam się z przedłużania rzęs 1:1, założyłam własną działalność, żeby mieć ubezpieczenie zdrowotne i zacząć odkładać na emeryturę, ale to niewiele zmieniło. Nadal jest baaaardzo ciężko z pracą z godziwym zarobkiem. Mój największy utarg wyniósł 600 zł w miesiącu... Zapewniam Was, że jeśli nie macie znajomości to nie pakujcie się w to, bo mega talent wybije może 1 osobę na 1000. Jestem zawsze bardzo chwalona za swoją pracę i klientki wracają, ale makijaż potrzebny jest im tylko na duże wyjścia, czyli średnio 2 razy w roku, co nie daje dużych zysków. Moja rada: przemyślcie porządnie wybór tego zawodu (choć bardzo fajny) ze 3 razy zanim się zaangażujecie
charakteryzator
Hmm.... tak czytam ten artykuł, komentarze i aż nadziwić się nie mogę :D Widzę że zaróno osoby komentujące, jak i ktoś, kto napisał ten artykuł ma słabiutkie pojęcie o tym zawodzie. Prawda jest taka że miejsca przy lepszych filmach są od lat obstawiane przez tych samch charakteryzatorów bo tutaj liczą się najbardziej znajomości, talent niestety jest rzeczą drugorzędną :/ Poza tym w Polsce nie robi się filmów, gdzie poza prostymi bliznami, ranami, makijażem itp. możnaby się wykazać. A co najważniejsze - filmowcy nie chcą płacić i szukają taniej siły roboczej - albo najlepiej darmowej ( że niby do portfolio czy w ramach reklamy, na którą nikt uwagi nie zwraca). Najlepsze pieniądze dostają Ci, którzy mają znajomości, reszta pracuje za friko w dodatku na własnych kosmetykach za które nikt nawet nie zamierza zwracać - a środki do charakteryzacji są baaardzo drogie.... Tak więc charakteryzatorów w Polsce może i nie ma wielu ale to dlatego że nie ma na nich zapotrzebowania - tzn nie ma zapotrzebowania na tych, którzy chcą coś zarabiać :D
06.01.2013
03.11.2012
ja
To dla mnie trochę dziwne malować kogoś.. Ja wolałabym siedzieć po drugiej stronie i być malowaną :) jak już będę sławna to właśnie mi będą robić fryzury i makijaże ;D
ania
ciężka i żmudna ale jeśli lubi się tą pracę to nie jest tak fatalnie, moim zdaniem dużym plusem tego zawodu jest to, że charakteryzatorzy poznają mnóstwo sławnych osób i mogą z nimi obcować na co dzień ;)
03.11.2012
28.10.2012
wiemcośotym
to prawda. Teraz każdy dba o swój wygląd na maksa. Są kobiety, które nie wychodzą do sklepu bez makijażu :) Tym bardziej gwiazdy, które są cały czas pod obserwacją. Dlatego tak ważny jest zawód charakteryzatora, który musi wiedzieć co danej osobie będzie pasowało i w czym zaprezentuje się z najlepszej strony :) Myślicie sobie - to tylko malowanie, a tak naprawdę to ciężka i żmudna praca :)
maja
Od lat wiadomo, że sztukę ciężko przełożyć na pieniądze, ale pomyślcie tylko co by znaczyła przeciętna "gwiazda" bez odpowiedniej charakteryzacji? Nie świeciłaby tak mocno, zatem trzeba docenić ten zawód. Ludzie zrobią wszystko, by prezentować się jak najlepiej, a jeśli o to zadbasz, to bieda Ci nie grozi. m
27.10.2012
07.10.2012
kicia
zawód charakteryzatora jest bardzo ciekawy. wymaga talentu i wyobraźni, to fakt ale pomyślcie ile frajdy musi sprawiać malowanie ludzi, zmienianie ich wyglądu nie do poznania ;) a jak komuś się poszczęści to od niego będzie zależeć wygląd największych gwiazd!:)
marysia
tylko, żeby być charakteryzatorem trzeba mieć trochę talentu, a nie tylko wyuczoną wiedzę, jaką zdobędziesz na zajęciach z ekonomii czy innym ścisłym kierunku
14.09.2012
19.06.2012
kolorystka
to jest sztuka karzełku......nie każdy potrafi nie każdy to czuje, lata studiowania tez nic nie dadzą jeśli nie ma się tego czegoś..... .......za sztukę się płaci....poprostu.......
karzeł
jak dla mnie taka praca to jakas pomyłka. Jest to w ogóle zawód? ludzie na studiach siedza cale lata np taka ekonomia i maja ciezkie zycie bo musza sie uczyc dzien i noc a przyjdzie taka panienka po charakteryzacji i bedzie zarabiała wiecej od niego? no kompletnie do kitu
12.05.2012
07.05.2012
Ortan
Mało jest osób pracujących w tym zawodzie i zastanawia mnie czym to jest spowodowane. czy tak cięzko przebić się w tej branzy? Czy tak cięzkie są szkoły po których można pracować w tym zawodzie? Ktoś może wie coś na ten temat?
Osika
Ja stawiam na teatr, to jest fajna sprawa. Tam charakteryzacja jest na wysokim poziomie. Dużo się dzieje za kulisami. Jak miałam to szczęscie, że mogłam w ramach warsztatów szkolnych mogłam popatrzeć na pracę charakteryzatora przez spektaklem. Ja jestem akurat na profilu filmowym w LO i jak będzie tak możliwość to pójdę w tym kierunku. Podczas mojej wizyty przy pracy charakteryzatora postanowiłam, że bedzie to mój cel
03.05.2012
30.04.2012
Lola
Praca jednak przy produkcji filmowej najbardziej sie opłaca. Czytałam artykuł gdzie nawet do 7 tys możemy zarobić przy jednym takim zleceniu. Wiadomo są filmy mniej i więcej charakteryzowane. Czasem trzeba więcej wysiłku włożyć w makijaż i inne efekty specjalne a czasem tylko toszkę. WIAODMO film fabularny różni się od filmu fantasy. Także warto załapać się do filmówki, zresztą ta branża jest najbardziej płatną branżą. Filmy to siano:)
Grzanka
Miałam okazję widzieć pracę charakteryzatora w teatrze i bardzo mi się spodobało. Nie dość, że pracuje z fajnymi ludżmi to jeszcze jest to praca bardzo kreatywna. Ja miałam okazję widzieć jak odbywa się charakteryzacja do sztuki pt " Skrzypek na dachu" swoją drogą bardzo polecam. Praca jest też po poludniami i wieczorami, wiadomo wtedy przeważnie te spektakle się odbywają, więc tak to wygląda i pewnie nie codziennie jest ta praca.
24.04.2012
20.04.2012
Monia
Nie sądzę Ustka, że jest aż tak cięzko, pewnie boisz się konkurencji. Wiesz dobrze, że trzeba mieć dobry warsztat i choćby nie wiem co taka osoba musi kiedyś zostać doceniona. Od czego są festiwale? Pokazy? Zawsze można się pokazać. Są konkursy dla młodych artystów w tej dziedzinie. Jak widzisz opcji jest dużo i ja nie widzę w tym problemu.
Ustka
Cięzko się przebić. Aby dobrze zarabiać trzeba być znanym w tym fachu. Ktoś kto mysli, że skończy kurs i będzie zarabiał kokosy myli się i to bardzo. Skończyć to może, ale dla własnego hobby. Może zarobi gorsze, ale z tego nie wyżyje. Trzeba się przebić, a do tego trzeba mieć mocne jaja .
17.04.2012
05.01.2012
ulla
Dobra charakteryzacja to dzieło sztuki. Trzeba chyba mnóstwo czasu i pracy na szkolenie warsztatu.
Gracja
Fajne chyba najciekawsze z tego wszystkiego jest to, że można samemu coś tworzyć tutaj w tym zawodzie
29.12.2011
28.12.2011
Bolcia
Dzieje sie pewnie sporo w tej pracy. Dużo znajomych ludzi się spotyka na swojej drodze ;p t na bank. Pewnie tez są jakieś munusy jak wszędzie :)
Jolciak
To mus być dopiero super sprawa. Taka praca to marzenie. Sama nic nie zrobilam w tym kierunku, ale myślę, że nie jest to praca łatwa, ale daje dużo satysfakcji. Na bank nie jest monotonna i nudna jak praca na kasie w sklepie
27.12.2011
  • Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie
  • Uniwersytet Morski w Gdyni
  • Akademia Nauk Stosowanych im. J. A. Komeńskiego w Lesznie
  • Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
  • Gdańska Akademia Medyczna Nauk Stosowanych
  • Collegium Medicum im. L. Rydygiera w Bydgoszczy
  • Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
  • Wydział Inżynierii Lądowej Politechnika Krakowska
  • Uczelnia Łukaszewski w Warszawie
  • Warszawska Uczelnia Ekonomiczna
  • Uniwersytet Zielonogórski
  • Akademia Łazarskiego w Warszawie
  • WSPiA Rzeszowska Szkoła Wyższa
  • Uniwersytet Radomski im. Kazimierza Pułaskiego
  • Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu
  • Społeczna Akademia Nauk w Warszawie
  • Społeczna Akademia Nauk w Łodzi
  • Uczelnia Państwowa im. Jana Grodka w Sanoku
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet WSEI, Filia  w Warszawie
  • Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
  • Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza
  • Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
  • Uniwersytet SWPS Sopot
  • Akademia Zamojska
  • Uczelnia Biznesu i Nauk Stosowanych Varsovia
  • Akademia Nauk Stosowanych w Nowym Sączu
  • Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie
  • Uniwersytet WSEI w Lublinie
  • Akademia Mazowiecka w Płocku
  • Akademia Medycznych i Społecznych Nauk Stosowanych w Elblągu
  • Uniwersytet SWPS Poznań
  • Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie
  • Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości - Akademia Nauk Stosowanych w Krakowie
  • Uczelnia Techniczno-Handlowa im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie
  • Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie
  • Uniwersytet SWPS Wrocław
  • Karkonoska Akademia Nauk Stosowanych w Jeleniej Górze
  • Akademia Sztuki Wojennej w Warszawie
  • Akademia Nauk Stosowanych w Nowym Targu
  • Akademia Śląska w Katowicach
  • Wyższa Szkoła Biznesu National-Louis University w Nowym Sączu
  • Politechnika Poznańska
  • Akademia Medyczna Nauk Stosowanych i Holistycznych w Warszawie
  • Wydział Fizyki, Uniwersytet w Białymstoku
  • Politechnika Lubelska
  • Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie
  • Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Nysie
  • Bydgoska Szkoła Wyższa
  • Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
  • Akademia Humanitas w Sosnowcu
  • Wyższa Szkoła Biznesu National-Louis University, Filia w Tarnowie
  • Akademia Finansów i Biznesu Vistula w Warszawie
  • Małopolska Uczelnia Państwowa im. rtm. Witolda Pileckiego w Oświęcimiu
  • Politechnika Morska w Szczecinie
  • Akademia Jagiellońska w Toruniu
  • Pomorska Szkoła Wyższa w Starogardzie Gdańskim
  • Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
  • Gdański Uniwersytet Medyczny
  • Wyższa Szkoła Biznesu i Nauk o Zdrowiu, Filia w Szczawnie-Zdroju
  • Wyższa Szkoła Administracji w Bielsku-Białej Filia w Stalowej Woli
  • Wyższa Szkoła Biznesu i Nauk o Zdrowiu, Filia w Rybniku
  • Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu w Bydgoszczy
  • Akademia Techniczno-Artystyczna Nauk Stosowanych w Warszawie
  • Europejska Uczelnia Społeczno-Techniczna im. Roberta Schumana, Wydział w Warszawie
  • Wyższa Szkoła Turystyki i Ekologii w Suchej Beskidzkiej
  • Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach
  • Warszawska Akademia Medyczno-Techniczna Nauk Stosowanych
  • Wyższa Szkoła Zarządzania i Psychologii w Poznaniu
  • Warszawski Uniwersytet Medyczny
  • Szkoła Wyższa Ekonomii i Zarządzania w Łodzi
  • Akademia Nauk Stosowanych Wincentego Pola w Lublinie
  • Uniwersytet WSB Merito Chorzów
  • Europejska Uczelnia w Warszawie
  • Akademia Finansów i Biznesu Vistula Filia w Gdańsku
  • Wyższa Szkoła Finansów i Informatyki im. prof. J. Chechlińskiego w Łodzi
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych im. ks. Bronisława Markiewicza w Jarosławiu
  • Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki
  • Uniwersytet Pomorski w Słupsku
  • Collegium Da Vinci w Poznaniu
  • Akademia Finansów i Biznesu Vistula Filia w Olsztynie i Kętrzynie
  • Akademia Nauk Stosowanych TWP w Szczecinie
  • Uniwersytet SWPS Warszawa
  • Powiślańska Akademia Nauk Stosowanych
  • Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie
  • Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi
  • Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Przemyślu
  • Politechnika Łódzka
  • Uniwersytet Łódzki Wydział Zarządzania
  • Wyższa Szkoła Sztuki i Projektowania w Łodzi
  • Uniwersytet SWPS Katowice
  • Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
  • Uniwersytet Wirtualnej Edukacji
  • Niepubliczna Wyższa Szkoła Medyczna we Wrocławiu
  • Uniwersytet Zachodni we Wrocławiu
  • Akademia Tarnowska
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych im. Ignacego Mościckiego w Ciechanowie
  • Uniwersytet Vizja w Warszawie
  • Górnośląska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości im. K.Goduli w Chorzowie
  • Powiślańska Akademia Nauk Stosowanych Filia w Kościerzynie
  • Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych, Filia w Gdańsku
  • Akademia Techniczno-Artystyczna - Wydział Wrocławska Akademia Biznesu
  • Europejska Uczelnia Społeczno-Techniczna im. Roberta Schumana w Radomiu
  • Wyższa Szkoła Logistyki w Poznaniu
  • Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
  • Warszawska Akademia Medyczna Nauk Stosowanych
  • Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie
  • Akademia WIT w Warszawie
  • Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
  • Wyższa Szkoła Zarządzania Edukacja we Wrocławiu
  • Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
  • Uczelnia Nauk Społecznych w Łodzi
  • Powiślańska Akademia Nauk Stosowanych Filia w Gdańsku
  • Wyższa Szkoła Administracji w Bielsku-Białej
  • Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu
  • Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie
  • Zachodniopomorska Szkoła Biznesu - Akademia Nauk Stosowanych w Szczecinie
  • Uniwersytet Medyczny w Lublinie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Chełmie
  • Wschodnioeuropejska Akademia Nauk Stosowanych w Białymstoku
  • Akademia WSB w Dąbrowie Górniczej
  • Wojskowa Akademia Techniczna im. J. Dąbrowskiego w Warszawie
  • Akademia Techniczno-Informatyczna w Naukach Stosowanych
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Gdański
  • Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie
  • Politechnika Częstochowska
  • Uniwersytet Medyczny w Łodzi
  • Warszawska Szkoła Zarządzania - Szkoła Wyższa
  • Wyższa Szkoła Prawa we Wrocławiu
  • Warszawska Uczelnia Medyczna im. Tadeusza Koźluka
  • Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim
  • Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
  • WSHiU Akademia Nauk Stosowanych w Poznaniu
  • Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie
  • Uniwersytet WSB Merito Bydgoszcz
  • Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych w Warszawie
  • Wyższa Szkoła Kształcenia Zawodowego
  • Sopocka Akademia Nauk Stosowanych
  • VIAMODA Szkoła Wyższa w Warszawie
  • Wyższa Szkoła Biznesu i Nauk o Zdrowiu w Łodzi
  • Powiślańska Akademia Nauk Stosowanych Filia w Toruniu
  • Uczelnia Społeczno - Medyczna w Warszawie
  • Wyższa Szkoła Kosmetyki i Nauk o Zdrowiu w Łodzi
  • Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu im. E. Kwiatkowskiego w Gdyni
  • Europejska Wyższa Szkoła Prawa i Administracji w Warszawie
  • Akademia Nauk Stosowanych im. Stanisława Staszica w Pile
  • Akademia Katolicka w Warszawie, Collegium Bobolanum
  • Akademia Ateneum w Gdańsku
  • Collegium Polonicum w Słubicach, UAM w Poznaniu
  • Uniwersytet Kaliski
  • Uniwersytet SWPS Kraków
  • Akademia Górnośląska im. Wojciecha Korfantego w Katowicach
  • Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa w Poznaniu