Jak rozmawiać z maturzystą o wyborze kierunku studiów?

Właśnie dlatego rozmowa o studiach bywa trudna. Jak wspierać maturzystę, nie narzucając mu własnych ambicji? Jak pomóc mu dostrzec różne możliwości? I jak rozmawiać, kiedy dziecko zupełnie nie wie, co chce robić w przyszłości?

Nie zaczynaj od pytania: „Na jakie studia idziesz?”

Pierwszy błąd rodziców polega często na zbyt szybkim przechodzeniu do konkretów.

Pytanie „Na jakie studia idziesz?” może wydawać się niewinne, ale dla maturzysty, który nie zna jeszcze odpowiedzi, może być źródłem dodatkowego stresu.

Znacznie lepiej rozpocząć rozmowę od poznania jego zainteresowań, mocnych stron i wyobrażeń dotyczących przyszłości.

Można zapytać:

• Co najbardziej lubisz robić?
• Jakie przedmioty szkolne najbardziej Cię interesują?
• W jakich zadaniach czujesz się dobrze?
• Wolisz pracować z ludźmi czy samodzielnie?
• Bardziej interesuje Cię praca praktyczna czy praca wymagająca analizy?
• Czy jest jakiś zawód, który szczególnie Cię ciekawi?
• Jak wyobrażasz sobie swoją pracę za kilka lat?

Takie pytania pozwalają rozpocząć rozmowę od człowieka, a nie od listy kierunków studiów.

Nie zakładaj, że maturzysta musi już wiedzieć, czego chce

Dojrzały wybór nie zawsze oznacza dokładnie zaplanowaną przyszłość.

Maturzysta może mieć 18 lub 19 lat i nadal nie wiedzieć, jaki zawód chciałby wykonywać. To zupełnie naturalne. Nie każdy młody człowiek ma jedną wielką pasję, która od dzieciństwa wskazuje mu konkretną drogę.

Dlatego zamiast powtarzać:

„W Twoim wieku powinieneś już wiedzieć, co chcesz robić”

lepiej powiedzieć:

„Nie musisz znać całej swojej przyszłości. Spróbujmy razem sprawdzić, jakie możliwości masz teraz.”

Taka postawa zmniejsza presję i pozwala dziecku spokojniej analizować dostępne opcje.

Pomóż dziecku poznać własne mocne strony

Dobrym punktem wyjścia jest wspólne zastanowienie się nad tym, w czym maturzysta jest dobry.

Nie chodzi wyłącznie o oceny. Wyniki w szkole są ważne, ale nie zawsze pokazują wszystkie predyspozycje młodego człowieka.

Warto zwrócić uwagę na takie cechy jak:

• kreatywność,
• zdolności analityczne,
• łatwość nawiązywania kontaktów,
• zdolności techniczne,
• umiejętność organizowania pracy,
• cierpliwość,
• dokładność,
• zdolności manualne,
• umiejętność wystąpień publicznych,
• zainteresowanie nowymi technologiami,
• umiejętność rozwiązywania problemów.

Można również zastanowić się, jakie aktywności dziecko wybiera samo, kiedy nie musi ich wykonywać na potrzeby szkoły.

Często właśnie tam znajdują się wskazówki dotyczące jego zainteresowań.

Rozmawiaj o przyszłej pracy, a nie tylko o kierunku

Maturzyści często koncentrują się na nazwach kierunków. Tymczasem sama nazwa studiów niewiele mówi o tym, jak może wyglądać późniejsza praca.

Dlatego warto odwrócić kolejność myślenia.

Zamiast:

„Jaki kierunek wybrać?”

spróbujcie najpierw odpowiedzieć:

„Jakiego rodzaju pracę chciałbyś wykonywać?”

Jeżeli dziecko interesuje się np. technologią, można sprawdzić różne ścieżki prowadzące do pracy w branży technologicznej. Jeżeli lubi pracę z ludźmi – warto zastanowić się nad zawodami, w których kontakt interpersonalny odgrywa ważną rolę.

Jeden zawód może być dostępny dzięki kilku różnym kierunkom, a jeden kierunek może prowadzić do wielu różnych zawodów.

Nie wybieraj kierunku za dziecko

Rodzic ma zdecydowanie większe doświadczenie życiowe i może dostrzegać rzeczy, których maturzysta jeszcze nie widzi. Nie oznacza to jednak, że powinien podjąć decyzję za niego.

Zdanie:

„Idź na prawo, bo po tym zawsze znajdziesz pracę”

może wynikać z troski, ale niekoniecznie będzie dobrą radą.

Podobnie nie warto wybierać kierunku wyłącznie dlatego, że jest prestiżowy, popularny lub dobrze oceniany przez rodzinę.

Dziecko będzie później musiało spędzić kilka lat na nauce, a następnie funkcjonować na rynku pracy. Jeżeli wybrany kierunek zupełnie nie odpowiada jego zainteresowaniom i predyspozycjom, sam prestiż uczelni niewiele pomoże.

Podziel się swoim doświadczeniem, ale nie narzucaj własnej historii

Rodzice często mają własne doświadczenia związane z edukacją i pracą. Mogą być one bardzo wartościowe.

Warto jednak uważać, aby własna historia nie stała się argumentem blokującym wybór dziecka.

Jeżeli rodzic mówi:

„Ja w Twoim wieku nie miałem takich możliwości, dlatego powinieneś wykorzystać tę szansę”

może nieświadomie przenosić na dziecko własne niespełnione ambicje.

Można natomiast powiedzieć:

„Z mojego doświadczenia wynika, że warto zwrócić uwagę na kilka rzeczy. Mogę Ci o nich opowiedzieć, a Ty zdecydujesz, co jest dla Ciebie ważne.”

To zupełnie inny sposób prowadzenia rozmowy.

Porozmawiajcie o praktycznej stronie studiów

Wybór kierunku powinien uwzględniać nie tylko zainteresowania, ale również realia studiowania i późniejszej pracy.

Warto wspólnie sprawdzić:

• jakie przedmioty obejmuje program studiów,
• jakie wymagania trzeba spełnić podczas rekrutacji,
• gdzie można pracować po ukończeniu kierunku,
• czy podczas studiów można zdobywać doświadczenie,
• jakie dodatkowe kompetencje mogą być potrzebne,
• czy studia wymagają przeprowadzki,
• jakie są koszty utrzymania w innym mieście,
• czy możliwe jest łączenie nauki z pracą.

Takie podejście pomaga dziecku zobaczyć, że wybór kierunku nie kończy się na wysłaniu dokumentów rekrutacyjnych.

Nie strasz rynkiem pracy

Jednym z częstych błędów jest używanie argumentów opartych na strachu.

„Po tym nie znajdziesz pracy”.

„Tego zawodu za kilka lat nie będzie”.

„Z takim kierunkiem będziesz zarabiać bardzo mało”.

Rynek pracy rzeczywiście się zmienia, ale przewidywanie przyszłości z pełną pewnością jest praktycznie niemożliwe.

Zamiast straszyć, lepiej zachęcić dziecko do sprawdzenia różnych scenariuszy.

Warto zastanowić się:

Jakie kompetencje daje ten kierunek?

Czy można je wykorzystać w kilku różnych zawodach?

Czy istnieje możliwość dalszego specjalizowania się?

Jakie dodatkowe umiejętności warto zdobyć?

Dzięki temu maturzysta uczy się podejmowania decyzji na podstawie informacji, a nie lęku.

Co zrobić, gdy dziecko chce wybrać kierunek, którego nie popierasz?

To jedna z najtrudniejszych sytuacji.

Rodzic może mieć uzasadnione obawy. Być może uważa, że kierunek daje niewiele możliwości zawodowych albo obawia się, że dziecko szybko straci zainteresowanie.

Zamiast od razu powiedzieć „nie”, warto przeprowadzić małe dochodzenie.

Zapytaj:

„Dlaczego właśnie ten kierunek?”

„Co najbardziej Cię w nim interesuje?”

„Co chciałbyś robić po jego ukończeniu?”

„Czy rozmawiałeś z kimś, kto pracuje w tym zawodzie?”

„Jakie masz alternatywy, gdybyś po kilku latach zmienił zdanie?”

Jeżeli dziecko potrafi odpowiedzieć na te pytania i ma przemyślany plan, być może jego decyzja jest bardziej świadoma, niż rodzic początkowo zakładał.

Dziecko chce wybrać kierunek tylko dlatego, że idą tam znajomi?

Warto spokojnie porozmawiać o motywacji.

Wpływ rówieśników jest naturalny, szczególnie w okresie przechodzenia ze szkoły średniej do dorosłości. Problem pojawia się wtedy, gdy wybór kierunku wynika wyłącznie z tego, że robią to koledzy.

Można zapytać:

„Gdyby Twoi znajomi wybrali inne uczelnie, czy nadal chciałbyś studiować ten kierunek?”

To proste pytanie może pomóc dziecku zastanowić się, czy rzeczywiście wybiera dla siebie.

Nie porównuj dziecka z innymi

„Kasia już wie, co będzie studiować”.

„Twój kuzyn dostał się na medycynę”.

„Syn znajomych wybrał informatykę”.

Takie porównania rzadko pomagają.

Mogą natomiast powodować poczucie, że dziecko jest gorsze lub spóźnia się z podjęciem decyzji.

Każdy młody człowiek ma inne predyspozycje, zainteresowania i tempo dojrzewania do dorosłych decyzji.

Najważniejszym punktem odniesienia powinno być własne dziecko, a nie dzieci znajomych.

Daj maturzyście możliwość zmiany zdania

Wybór kierunku studiów jest ważny, ale nie musi oznaczać decyzji na całe życie.

Młodzi ludzie zmieniają kierunki, uczelnie, specjalizacje i zawody. Niektórzy po ukończeniu jednego kierunku podejmują kolejne studia, inni zdobywają nowe kwalifikacje poprzez kursy lub doświadczenie zawodowe.

Warto więc przekazać dziecku ważną wiadomość:

„Nie musisz od razu wybrać idealnej drogi. Ważne, żebyś dokonał wyboru świadomie i był gotowy uczyć się także na własnych doświadczeniach.”

Taka perspektywa może znacząco zmniejszyć stres związany z rekrutacją.

Rodzic może pomóc w poszukiwaniu informacji

Wsparcie nie musi oznaczać podejmowania decyzji.

Rodzic może pomóc maturzyście:

• znaleźć informacje o kierunkach,
• porównać programy studiów,
• sprawdzić wymagania rekrutacyjne,
• znaleźć informacje o uczelniach,
• zaplanować terminy rekrutacji,
• porozmawiać z osobami pracującymi w interesujących zawodach,
• odwiedzić targi edukacyjne i dni otwarte,
• przeanalizować koszty studiowania.

Warto jednak zachować proporcje.

Jeżeli rodzic sam wyszukuje wszystkie informacje, tworzy rankingi i wybiera pięć najlepszych kierunków, dziecko może stać się jedynie wykonawcą cudzej decyzji.

Celem jest nauczenie maturzysty samodzielnego podejmowania decyzji, a nie podjęcie decyzji za niego.

Co powiedzieć maturzyście, który boi się, że wybierze źle?

Przede wszystkim warto potraktować jego obawy poważnie.

Można powiedzieć:

„To normalne, że się stresujesz. Nie musisz mieć pewności, że to będzie idealny wybór. Spróbujmy zebrać informacje i wybrać rozwiązanie, które na dziś wydaje Ci się najlepsze.”

To znacznie bardziej wspierające niż:

„Nie masz się czego bać. Po prostu wybierz coś.”

Lęk przed podjęciem decyzji często wynika właśnie z przekonania, że jeden wybór przesądzi o całym życiu.

Warto więc pokazać dziecku, że kariera zawodowa jest procesem, a nie pojedynczą decyzją podejmowaną w wieku 18 czy 19 lat.